Tiêu dùng thủy sản tăng lên tại Trung Quốc và trên toàn châu Á thúc đẩy cạnh tranh giữa các nguồn lợi thủy sản hạn chế trên thế giới. Liên hợp Quốc dự đoán nhu cầu đối với thủy sản sẽ tăng tới 2025
Thủy sản đóng vai trò quan trọng trong an ninh thực phẩm toàn cầu và nhu cầu dinh dưỡng của người tiêu dùng tại các nước công nghiệp và các nước đang phát triển. Xuất khẩu thủy sản tăng cả về khối lượng và giá trị phản ánh xu thế toàn cầu hóa trong chuỗi giá trị thúy sản
Tiêu dùng lành mạnh
Tiêu dùng thủy sản toàn cầu đã tăng mạnh từ mức trung bình 9,9 kg trong thập kỷ 1960 lên 14,4 kg trong thập kỷ 1990 và 16,7 kg trong năm 2006.
Trung Quốc đóng vai trò lớn cho sự tăng trưởng này. Theo Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO), ước tính sản lượng thủy sản của Trung Quốc chiếm 12% sản lượng thủy sản toàn thế giới vào năm 1994 và tăng lên 35% trong năm 2005. Nguồn cung cấp thủy sản trên đầu người của Trung Quốc khoảng 26,1 kg.
Tăng trưởng tiêu dùng thủy sản phản ánh xu thế tiêu dùng thực phẩm nói chung. Tiêu dùng thực phẩm trên đầu người đã tăng lên trong vài thập kỷ qua. Tiêu dùng thủy sản thay đổi theo quốc gia và khu vực trên thế giới tùy theo khối lượng thủy sản có sẵn.
Năm 2005, khối lượng thủy sản cho tiêu dùng của con người đạt 107 triệu tấn, vào thời điểm đó châu Phi tiêu thụ ít thủy sản nhất, trong khi châu Á tiêu dùng 2/3 tổng khối lượng thủy sản toàn cầu.
Tiêu dùng thủy sản có sự khác biệt lớn giữa các nước công nghiệp và những nước kém phát triển. Tại các nước công nghiệp, người tiêu dùng tập trung sử dụng các loại thực phẩm có lợi cho sức khỏe nên doanh thu từ thủy sản tăng. Cá và thủy sản có vỏ được coi là một lựa chọn thay thế của thịt đỏ, đôi khi thủy sản còn lấn át cả thịt trên thị trường.
Tại các nước đang phát triển, tầng lớp trung lưu ngày càng đông đảo, lại có tiền, đã kích thích tiêu thụ thủy sản tăng lên. Một số quốc gia lâu nay là các nhà XK thủy sản đang chuyển dần một khối lượng thủy sản XK về thị trường nội địa.
Cả FAO và Viện Nghiên cứu Chính sách Thực phẩm Quốc tế (IFPRI) dự đoán nhu cầu đối với thủy sản trên thế giới sẽ tăng đến năm 2025. Sự gia tăng tiêu dùng thủy sản là do dân số tăng và tiêu dùng thủy sản bình quân đầu người tăng xấp xỉ 8%.
Tại các nước công nghiệp, người tiêu dùng tập trung tiêu thụ các loại thực phẩm bổ dưỡng nên đã đẩy tiêu thụ thủy sản lên cao
Trung Quốc được dự báo có tốc độ tăng trưởng tiêu thụ thủy sản cao nhất, khi IFPRI cho rằng tiêu dùng trên bình quân đầu người tăng lên 35,9kg vào năm 2020, tăng 10 kg so với mức tiêu thụ hiện nay.
Trong khi nhu cầu đối với thủy sản dự báo sẽ tăng lên, thì nguồn cung cấp lại không chắc chắn chút nào.
Nuôi trồng thủy sản
FAO cho rằng sản lượng thủy sản khai thác biển khó vượt qua mức hiện tại khoảng 90 triệu tấn. Một ước tính lạc quan là dưới những điều kiện quản lý đã được cải thiện, sản lượng thủy sản khai thác có thể tăng thêm 15 triệu tấn trên cơ sở bền vững. Như vậy giữa cung và cầu vẫn còn khoảng cách từ 35 tới 50 triệu tấn trong vòng 20 năm tới.
Nuôi trồng thủy sản (NTTS) là ngành tăng trưởng mạnh nhất trong thủy sản toàn cầu, các nhà phân tích cho rằng NTTS sẽ giúp lấp đầy khoảng cách giữa cung và cầu trong những năm tới. FAO ước tính sản lượng NTTS có thể tăng thêm từ 15 tới 20 triệu tấn vào năm 2025, nhưng thế vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của con người.
Sự bền vững
Chưa bao giờ như lúc này, người mua thủy sản đòi hỏi các nguồn cung cấp thủy sản bắt nguồn từ những ngư trường bền vững hoặc các cơ sở NTTS bền vững. Trong thập kỷ vừa qua, sự bền vững của nguồn cung cấp thủy sản đã trở thành vấn đề nổi cộm đối với các nhà cung cấp lẫn khách hàng, dự đoán phong trào bền vững sẽ có ảnh hưởng sâu sắc tới chuỗi cung cấp trong thập kỷ tới.
Liên kết
Trong thập kỷ vừa qua, ngành thủy sản toàn cầu đã trải qua nhiều giai đoạn liên kết. Việc tái cấu trúc ngành thủy sản dự kiến sẽ còn tiếp diễn tới thập kỷ tới. Các công ty đáp ứng nhu cầu tăng lên của chuỗi cung cấp với sản phẩm thủy sản bền vững và có lợi cho sức khỏe có thể sẽ liên kết các nhà đầu tư lại với nhau và tiếp tục xu thế hợp nhất này.
John Fiorillo
Ngọc Diệp dịch
Seafood International, 9/2011