Ông Gorjan Nikolik, đại diện ngân hàng quốc tế Rabobank tại hội nghị GOAL 2011 đã có những phân tích về vấn đề này. Tổng hợp của Trần Duy, Pv Tạp chí thương mại thủy sản.
Điều gì đang hấp dẫn các nhà đầu tư?
Đầu tiên, chính là lượng nhu cầu tiềm năng tương lai. Thế giới được dự báo sẽ đạt dân số 9 tỷ người vào năm 2050, đồng thời, ở các nước đang phát triển, nhu cầu tiêu thụ nhiều protein hơn trong thực đơn cũng đã gần như bắt kịp với các nước phương Tây. Trong khi đó, sản lượng thủy sản khai thác đã gần như tới hạn.
Với những thành công trong sự phát triển về quy mô sản xuất, các tiến bộ khoa học như công nghệ di truyền, công nghệ chế biến thức ăn,… chi phí sản xuất sẽ ngày càng giảm mạnh mặc cho xu hướng tăng giá trên thị trường. Đồng thời, các nguồn tài nguyên sẽ được sử dụng triệt để hơn với việc tận dụng mặt biển, sa mạc, các vùng cao nguyên… để canh tác, nuôi trồng.
Trong tương lai, hoạt động của các công ty thủy sản sẽ ít bị tác động bởi giá dầu hay giá các loại nông sản khác, đồng thời sẽ là ngành có tỷ suất lợi nhuận và tăng trưởng cao trong các chiến lược đầu tư dài hạn. Bên cạnh đó, hàng rào gia nhập thị trường đối với ngành cũng khắt khe hơn với các chi phí đầu tư cơ bản cao; công nghệ sản xuất hiện đại và thực hiện chặt chẽ các tiêu chuẩn VSATTP ... là những yếu tố đảm bảo thị phần, giảm áp lực cạnh tranh cho các công ty trên thị trường.
Hấp dẫn nhưng cũng đầy rủi ro
Đầu tư vào ngành thủy sản sẽ đòi hỏi những nguồn vốn lớn để xây dựng cơ sở hạ tầng và máy móc, trang thiết bị kỹ thuật, đồng nghĩa với việc sẽ phải có những chiến lược đầu tư dài hạn mới mang lại hiệu quả cao.
Ngày càng có thêm nhiều loài thủy sản được người tiêu dùng ưa thích làm cho thị trường tiêu thụ cũng trở nên sôi động và đa dạng hóa sâu sắc hơn. Nuôi trồng thủy sản (NTTS) là ngành trẻ nhưng đã phát triển khá nhanh, thậm chí có loài nuôi được thương mại hóa chỉ trong vòng chưa đến 10 năm. Cùng với các tiến bộ về công nghệ, sản lượng nuôi đã tăng vọt với cấp số nhân. Nếu không có sự kiểm soát để cung không vượt quá cầu, tất yếu sẽ dẫn đến tình trạng phá giá, phá trị trường.
Biến đổi khí hậu toàn cầu cùng với sự bùng phát các dịch bệnh sẽ là những thử thách mang cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Dịch bệnh là vấn đề của mọi ngành nuôi trồng, nhưng riêng đối với thủy sản đó lại là nguy cơ tiềm tàng và nguy hiểm nhất, bởi tất cả đều sử dụng chung nguồn nước để sản xuất.
Xu hướng đầu tư và dòng chuyển dịch nguồn vốn
Xu hướng hợp nhất đang là động lực quan trọng trong các ngành khai thác thủy sản tự nhiên. Các công ty khai thác cá nổi và cá thịt trắng đang dẫn đầu trong trong ngành thủy sản. Họ có nguồn vốn đủ lớn để tiếp cận đầu tư vào các lĩnh vực như NTTS. Đã đến lúc ngành khai thác phải lấn sân sang NTTS để gia tăng sản lượng, quy mô và sức ảnh hưởng của họ, bởi sự kết hợp cả hai sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp trong việc tiếp thị, lưu thông và phân phối sản phẩm trên thị trường.
Hình 1. Sự đa dạng hóa các mô hình kinh doanh thủy sản
Các công ty khai thác cá biển loại nhỏ có cơ hội phát triển rộng hơn thông qua việc liên kết ngành theo chiều dọc. Cá nhỏ dùng làm nguyên liệu chế biến bột cá và dầu cá, thành phần chính trong thức ăn cho các loài nuôi như cá hồi, cá bơn... Pescanova, công ty dẫn đầu trong lĩnh vực hải sản đông lạnh Tây Ban Nha là một ví dụ điển hình cho mô hình liên kết dọc khi đã liên tục đầu tư cho NTTS trong hơn một thập kỷ qua.
Bên cạnh đó, xu hướng đa dạng hóa đã và đang phát triển trong thời gian gần đây. Các công ty NTTS đã có sẵn cơ sở vật chất, công nghệ và các hiểu biết sâu rộng về kỹ thuật, họ có khả năng tiếp cận nguồn vốn và đầu tư mang lại hiệu quả cao.
Hình 2. nguồn vốn đầu tư mạo hiểm có thể đi đến lĩnh vực nào trong ngành nuôi trồng thủy sản?
Các nhà đầu tư mạo hiểm phải tìm những lĩnh vực có tốc độ đổi mới về kỹ thuật nhanh nhất:
Ngành NTTS và SX thực phẩm thủy sản có vô số cơ hội trong chuỗi giá trị sản phẩm dành cho các nhà đầu tư mạo hiểm, ví dụ: Ngoài ra, các công ty chế biến cũng đang tỏ ra họ là những nhà đầu tư có triển vọng. Ngành công nghiệp chế biến thủy sản cũng đã trải qua một làn sóng hợp nhất trong vài thập kỷ qua và đã trưởng thành rất vững chắc khi một mặt phải cạnh tranh với thị trường tiêu thụ sản phẩm đầu ra, mặt khác phải đối mặt với sự không ổn định trên thị trường nguyên liệu đầu vào. Họ có các chiến lược liên kết dọc, đầu tư vào NTTS để ổn định giá nguyên liệu, kiểm soát được chất lượng và số lượng cung cấp. Tuy nhiên, hiện tại xu hướng này chưa xuất hiện nhiều bởi các yếu tố về chi phí và rào cản liên kết.
Góp vốn tư nhân (Private Equity) cũng sẽ là những hình thức đầu tư được dự báo sẽ diễn ra rất mạnh trong tương lại gần. Tuy hiện nay hình thức đầu tư này vẫn chưa chú ý đến NTTS bởi rủi ro còn cao, nhưng đã xuất hiện nhiều ở các lĩnh vực chế biến thủy sản, được xem như đã phát triển ổn định và mang về nhiều lợi nhuận. Một điển hình của loại hình đầu tư này là Quỹ góp vốn tư nhân Paine&Partners, đầu tư vào Công ty Icicle Seafood, một công ty khai thác và chế biến thủy sản hàng đầu của Mỹ,đã đầu tư luôn vào lĩnh vực nuôi cá hồi thương phẩm.
Đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) là phương thức mà theo đó, nhà đầu tư rót vốn vào những DN mới thành lập, chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán, có tốc độ tăng trưởng cao và thường sử dụng các công nghệ mới, hiện đại… đang cần tài trợ để phát triển sản phẩm hoặc quá trình tăng trưởng. Công nghiệp thủy sản nói chung và NTTS nói riêng đã cho các nhà đầu tư mạo hiểm thấy vô số cơ hội rõ rệt trong toàn bộ chuỗi giá trị của mình. Ví dụ, trong sản xuất thức ăn sẽ có những đổi mới trong công thức chế biến, công nghệ cho ăn.. đối với NTTS sẽ thêm mới các kỹ thuật nuôi trên biển, xử lý nguồn nước… đối với chế biến sẽ có các phương thức bảo quản mới…
Cuối cùng, các ngành công nghiệp thực phẩm khác cũng có thể sẽ trở thành các nhà đầu tư tiềm năng cho ngành thủy sản. Họ đã là ngành phát triển khá lâu và vững chắc hơn nhiều so với ngành công nghiệp thủy sản còn non trẻ. Các vấn đề mà cả hai ngành vấp phải cũng tương tự nhau, như các vấn đề về bảo quản, phân phối, VSATTP… Thông qua các điều kiện thuận lợi đã sẵn có của ngành công nghiệp thực phẩm, một xu hướng đầu tư với mô hình liên kết ngành theo chiều ngang đang rất được kỳ vọng.
Tóm lại, dòng chuyển dịch nguồn vốn vào lĩnh vực NTTS sẽ đến từ rất nhiều nhóm các nhà đầu tư khác nhau như các công ty khai thác, các công ty chế biến, các quỹ đầu tư, các ngành công nghiệp thực phẩm khác… Mỗi nhà đầu tư đều có những mục tiêu và những đòi hỏi riêng nhưng trên hết, để thu hút được các nguồn vốn, tự ngành NTTS phải chứng tỏ được sức hấp dẫn của mình cũng những cơ hội đầu tư tiềm năng mà nó đem lại.
Trần Duy biên dịch
Tổng hợp từ báo cáo của Gorjan Nikolik và Rabobank tại GOAL 2011