Xuất khẩu thủy sản vượt đỉnh 6 tỷ USD

Kết quả gây ấn tượng mạnh nhất là - vượt qua cả dự đoán của những người lạc quan nhất - giá trị XK cá tra đã đạt tới hơn 1,8 tỷ USD, tăng 26,5% so với năm trước, giá XK trung bình đạt hơn 3USD/kg.Tuy bị dịch bệnh nặng vào cuối quý I, giá trị XK tôm vẫn đạt hơn 2,4 tỷ USD, trong đó có sự đóng góp rất đáng kể của tôm chân trắng, với giá trị XK khoảng 700 triệu USD. Ngoại trừ nhóm nhuyễn thể 2 mảnh vỏ (chủ yếu là nghêu), những nhóm sản phẩm XK chính khác như cá ngừ, nhuyễn thể chân đầu (mực và bạch tuộc), hải sản khác, cũng đều tăng trưởng ấn tượng so với năm trước.

Dư địa tăng trưởng còn rộng

Theo Chủ tịch VASEP Trần Thiện Hải, kết quả của năm 2011 là rất cao, nhưng tham vọng của các DN thủy sản và cả ngành thủy sản còn cao hơn rất nhiều. Tham vọng ấy hoàn toàn có thể thành hiện thực, nếu giải quyết được 3 nhóm thách thức lớn về nguồn nguyên liệu cho chế biến XK; về bảo vệ chất lượng và VSATTP; và về chia sẻ lợi ích hài hòa giữa các thành phần tham gia quá trình sản xuất thủy sản. Những giải pháp ấy tập trung vào nỗ lực tìm ra  mô  hình  khai  thác  và  NTTS  bền vững, thân thiện với môi trường và an sinh xã hội để bảo đảm nguồn nguyên liệu lâu dài cho chế biến; phổ cập tiếp cận bảo vệ chất lượng và ATVSTP theo toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm “từ ao nuôi, tàu cá đến bàn ăn”; và xây dựng mối liên kết chặt chẽ, hài hòa lợi ích và những nỗ lực của DN và cộng đồng vì sự phát triển bền vững ngành thủy sản.

Là nhà chế biến hải sản, bà Nguyễn Thị Thu Sắc, GĐ Công ty TNHH Hải Nam đánh giá, tiềm năng nguồn lợi biển Việt Nam còn lớn, ngành khai thác thủy sản còn dư địa rộng để tăng trưởng. Vấn đề cấp bách là nâng cấp đội tàu lớn hơn, vững chắc hơn, trang bị đầy đủ hơn và tổ chức tốt hơn để khai thác nguồn lợi vùng xa bờ, bảo quản sản phẩm tốt hơn để giảm thất thoát sau thu hoạch, từ đó có nhiều nguyên liệu tốt, giá trị cao hơn. Khi đó, các sản phẩm hải sản chắc chắn sẽ không chỉ đóng góp ở tỷ lệ khiêm tốn 30% sản lượng XK như hiện nay, chưa nói đến tỷ lệ giá trị còn có thể cao hơn nữa, vì là sản phẩm của tự nhiên được khai thác bằng những nghề cá bền vững.



Ông Lê Văn Quang, Chủ tịch, TGĐ Minh Phú Corp. cho biết, dù phải tự bươn chải trên thị trường thế giới trong bối cảnh giá nguyên liệu trong nước và các vật tư đầu vào đều cao hơn so với các nước xung quanh tới 10-20%, nhưng các DN tôm Việt Nam vẫn cạnh tranh thành công nhờ những nỗ lực áp dụng giải pháp quản lý tiên tiến, tiết giảm giá thành, khép kín quy trình từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến XK ... Mặt khác, có thể nói, ngành chế biến Việt Nam có trình độ thuộc loại đứng đầu khu vực, có đội ngũ cán bộ quản lý giỏi, công nhân tay nghề cao, vì vậy, nếu có điều kiện thông thoáng hơn, việc đạt tới những đỉnh cao mới trong kết quả sản xuất, kinh doanh thủy sản là điều không cần nghi ngờ.
Nguyên Thứ trưởng Thủy sản Nguyễn Thị Hồng Minh thổ lộ, từng là người chủ trì xây dựng 2  chương  trình  phát  triển  XK thủy sản của ngành, nhưng cả 2 lần các chỉ tiêu kế hoạch đều đạt được sớm hơn đích thời gian đã định. Điều đó cho thấy, sự nỗ lực và sức sáng tạo của những người lao động nghề cá và tài năng của đội ngũ doanh nhân thủy sản là không có giới hạn và mọi mục tiêu đều có thể đạt được nếu nhà nước, cơ quan quản lý ứng xử như một thành viên của cộng đồng nghề cá Việt Nam, cùng hướng về một mục tiêu chung.

Đồng  tình  nhận  định  trên, Thứ trưởng NN&PTNT Vũ Văn Tám nhấn mạnh, trong những bước  tăng  trưởng  liên  tục  và vượt  bậc  của  ngành  thủy  sản thời gian qua, có vai trò rất đáng ghi  nhận  của  hệ  thống  quản lý chất lượng và VSATTP, nhờ đó thủy sản Việt Nam đã thâm nhập  và  khẳng  định  được  vị thế của mình ở ngay cả những thị trường có đòi hỏi khắt khe nhất. Với những kinh nghiệm đã có, chúng ta hoàn toàn có thể cùng nhau đương đầu để vượt qua những khó khăn mới, cùng hướng về mục tiêu chung.

Nhưng cũng lắm chông gai

Dù rất vui mừng và tự hào với những thành tựu trong năm qua và rất tin tưởng ở tương lai, các DN chế biến XK thủy sản vẫn hết sức quan ngại về những thách thức đang ở phía trước về vốn, thị trường, nguyên liệu, bảo đảm VSATTP, v.v...

Ông Lê Văn Quang nhận xét, nguyên nhân làm cho giá thành nguyên  liệu  ở  Việt  Nam  cao nhưng chất lượng lại thấp là tình trạng tự phát, nhà nước không làm tốt công tác quy hoạch và quản lý, đặc biệt là quy hoạch vùng nuôi, quản lý chất lượng con giống, hóa chất, kháng sinh trong chất lượng và giá thành thức ăn, ... Giá thành cao làm cho DN phải chấp nhận hiệu quả rất thấp, mức lợi nhuận không đáng kể. Đó là tình trạng không thể kéo dài và đe dọa tương lai của cả nền sản xuất.

Đồng tình với nhận định về hiệu quả thấp, ông Trần Văn Lĩnh,  Chủ  tịch,  TGĐ  Thuận  Phước Corp. cho rằng giá trị XK tăng, nhưng hiệu quả sản xuất đang xuống thấp nhanh chóng, một phần vì các yếu tố đầu vào tăng giá, nhưng phần quan trọng hơn là thiếu chính sách khuyến khích đầu tư các lĩnh vực sản xuất phụ trợ. Hầu hết các nguyên liệu cơ bản để gia tăng giá trị sản phẩm như con giống, thức ăn nuôi, hay hương liệu, bột bao sản phẩm trong chế biến đều phải NK hoặc do các DN nước ngoài cung cấp. Kết quả là phần lớn lợi nhuận ròng chảy ra ngoài biên giới và đó là yếu tố làm nên sự không bền vững của sản xuất thủy sản Việt Nam.