Cần thiết lập giá sàn cá tra và cơ cấu lại nợ cho doanh nghiệp

Đó là câu hỏi chưa có lời đáp trong những năm tháng  thăng  trầm  của cá tra vùng ĐBSCL. Năm 2011, kim ngạch XK cá tra đạt 1,8 tỷ đô la Mỹ, chiếm 30% tỷ trọng kim ngạch XK thủy sản cả nước. Là ngành hàng XK chủ lực của quốc gia, nhưng việc sản xuất và tiêu thụ cá tra nhiều năm qua vẫn thiếu sự bền vững, sản lượng và giá cả bấp bênh, thu nhập và lợi nhuận của cả người nuôi lẫn DN chế biến XK luôn bị đe dọa. Mặc dù đã có nhiều chủ trương, giải pháp được đề ra, nhưng rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ cá tra vẫn chưa thuyên giảm.

Khó khăn chồng chất

Với một vật nuôi, chất lượng con giống là yếu tố hàng đầu quyết định hiệu quả của sự phát triển. Theo Tổng cục Thủy sản, tính đến 15/06/2012, toàn vùng ĐBSCL đã sản xuất 1,5 tỷ cá tra giống, cơ bản đáp ứng đủ nhu cầu nuôi. Tuy nhiên, với sự phát triển ồ ạt, diện tích ương giống đã lên tới hơn 1.000 ha, cơ quan nhà  nước  không  đủ  năng  lực quản lý chất lượng, cá giống xấu vẫn lưu hành trên thị trường, tỷ lệ hao hụt tới 40-50%, tăng gánh nặng chi phí cho người nuôi.

Thống kê của các địa phương cho  biết,  tính  đến  hết  ngày 20/06/2012 toàn vùng hiện đang nuôi 4.541 ha. Diện tích đã thu hoạch 2.001 ha, sản lượng 533.352 tấn, năng suất trung bình 265,2 tấn/ha. Dự kiến trong tháng 7 - 8 sẽ có khoảng 1.000 ha thu hoạch, với sản lượng ước đạt 250.000 – 300.000 tấn; các tháng còn lại của năm 2012 sẽ thu hoạch thêm khoảng 700.000 tấn cá.

Sau  thời  gian  giá  cá  tra nguyên liệu tương đối ổn định ở mức cao, từ cuối tháng 03/2012 đến nay người nuôi cá tra trong vùng bị thua lỗ nặng, do giá cá xuống thấp hơn giá thành sản xuất. Hiện nay, giá cá giao động trong  khoảng  20.500  –  21.000 đồng/kg, người nuôi lỗ từ 2.000 – 4.000 đồng/kg. Tình trạng người nuôi treo ao đã xuất hiện trở lại tại nhiều nơi.

Trong  khi  giá  bán  cá  tra nguyên liệu giảm nhanh và sâu thì  thì  giá  thức  ăn  viên  công nghiệp vẫn tiếp tục xu hướng tăng. Sáu tháng đầu năm, giá nguyên liệu chính để sản xuất thức ăn như ngô, đậu tương, bột cá, …đều tăng. Giá thuốc thú y thủy sản cũng tăng từ 10-15% so với cuối năm 2011. Người nuôi thua lỗ buộc phải treo ao, làm cho thức ăn tiêu thụ chậm. Theo phản ứng dây chuyền, đến lượt mình, chính người sản xuất thức ăn cũng phải gánh chịu hậu quả. Với khó khăn trong vay vốn ngân hàng, nhiều cơ sở chế biến thức ăn thủy sản đã phải ngừng sản xuất. Tại Đồng Tháp có 24 nhà máy chế biến thức ăn thủy sản thì chỉ còn 3 nhà máy hoạt động bình thường, 7 nhà máy hoạt động cầm chừng, 14 nhà máy đã phải ngưng hoạt động.

Tình  hình  chế  biến  và  XK cũng gặp khó khăn không ít. Tiêu thụ ở thị trường châu Âu tiếp tục giảm sút chưa, đồng euro mất giá mạnh so với đồng USD. Tiêu thụ tại Mỹ tăng trưởng tốt nhưng giá XK đang có chiều hướng giảm từ mức 3,4 USD/kg năm 2011 xuống 3,1 USD/kg.

Hầu  như  mọi  khâu  trong chuỗi sản xuất cá tra đều gặp khó khăn, đặc biệt những DN chế biến qui mô nhỏ, công suất dưới 30 tấn/ngày. Một số DN cần tiền để thanh toán nợ cho ngân hàng đã buộc phải bán hàng bất chấp mức giá thấp, gây ra hiệu ứng sụt giá dây chuyền, …

Cần nhanh chóng thiếp lập giá sàn, cơ cấu lại nợ cho DN

Để tháo gỡ những khó khăn mà ngành cá tra đang gặp phải, ngày  26/6/2012  tại  thành  phố Cao Lãnh tỉnh Đồng Tháp, Bộ NN&PTNT  đã  phối  hợp  với UBND tỉnh Đồng Tháp tổ chức Hội nghị “Sơ kết tình hình sản xuất  và  tiêu  thụ  cá  tra  vùng ĐBSCL 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2012” do Bộ trưởng NN&PTNT Cao Đức Phát chủ trì.

Tiếng nói chung được phát đi từ tại Hội nghị là, để khẩn cấp cứu vãn ngành sản xuất và tiêu thụ cá tra, cần nhanh chóng cơ cấu lại nợ để DN có điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Sự can thiệt khẩn cấp nhất phải nhắm vào tác động để đẩy giá cá tra nguyên liệu tăng trở lại.  Trước  hết  hệ  thống  ngân hàng cần có chính sách dãn nợ, khoanh nợ, hạ lãi suất để giảm áp lực về vốn, bơm vốn để DN thu mua cá trong dân, giúp nông dân có vốn tái đầu tư…Theo ông Dương Ngọc Minh, Chủ tịch Ủy ban Cá Nước ngọt VASEP, ngân hàng nên  hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp theo hình thức trực tiếp thanh toán tiền mua cá cho nông dân, nhằm tránh tình trạng DN dùng nguồn tiền này thanh toán nợ cũ hoặc sử dụng sai mục đích.

Còn theo ông Nguyễn Văn Kịch, TGĐ CAFATEX, để giá cá tra không tiếp tục xuống dốc, “nên áp dụng chế độ giá sàn, kể cả giá sàn nguyên liệu. Chính phủ nên có cơ chế, chính sách hỗ trợ, cùng với DN kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện chế độ này”.

Bà Trương Thị Lệ Khanh, TGĐ Công ty  Vĩnh  Hoàn  bổ  sung:“Đã  đến  lúc khẩn cấp đưa ngành cá tra thành ngành hàng sản xuất kinh doanh có điều kiện để kiểm soát việc xây dựng nhà máy mới. Chỉ những DN có nhà máy chế biến đạt tiêu chuẩn, có nguồn cung cấp nguyên liệu bảo đảm, có khách hàng, thị trường mới được tham gia XK. Bên cạnh đó, công đồng DN nên ngồi lại cùng nhau, tổ chức lại nuôi trồng, chế biến để xây dựng hình ảnh con cá tra tích cực hơn”.

Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Cao Đức Phát nhận định, cá tra Việt Nam còn nhiều lợi thế và tiềm năng gia tăng XK. Việc sụt giảm giá bán hiện nay và một số vấn đề khác chỉ là khó khăn nhất thời và không phải là không khắc phục được. Vì vậy, các DN cần cùng với Bộ tìm hướng đi căn cơ cho con cá tra và nỗ lực mở rộng thị trường quốc tế. Các tỉnh cần chỉ đạo ngân hàng nhanh chóng triển khai hỗ trợ các DN thu mua cá nguyên liệu để người nuôi có điều kiện tái sản xuất, hướng dẫn, quản lý người nuôi theo quy hoạch của địa phương; kiểm tra chặt chẽ tình hình sản xuất con giống, thức ăn, thuốc  thú y, thủy sản…

Bộ trưởng cũng hứa sẽ sớm họp bàn kỹ hơn với VASEP các giải pháp giải cứu cá tra và chuyển những kiến nghị của DN lên Chính phủ trong kỳ họp sắp tới.

 Đỗ Văn Thông