Ý kiến phát biểu tại Hội nghị Toàn thể VASEP năm 2012

Cơ hội để ngành thủy sản tái cấu trúc

Ông Trần Thiện Hải – Chủ tịch VASEP, Chủ tịch HĐQT, TGĐ Cty CP Thủy sản Minh Hải

Đầu năm 2009 ngân hàng đã mạnh tay cho DN vay với lãi suất thấp, đến cuối năm 2011 đầu 2012 tình hình thay đổi, ngân hàng siết chặt tín dụng, lãi suất cao khiến cho DN gặp rất nhiều khó khăn, hàng loạt DN hoạt động đình trệ. Các DN đầu tư trái ngành nghề, một số DN đầu tư trong ngành nhưng quá lớn, quá mức cần thiết, dẫn đến áp lực tài chính khó khăn, DN không quan tâm đầu tư quản trị DN... đều gặp khó.

Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều DN phát triển rất tốt. Thống kê top-20 DN về tôm chiếm 67% kim ngạch XK không có sự thay đổi đáng kể. Tương tự, top-20 DN về cá tra chiếm 66% kim ngạch, tuy có thay đổi nhưng cơ bản vẫn ổn định. Trong quá trình phát triển, nếu chúng ta quên đi những giá trị truyền thống, sự đa dạng hoá trị trường, đa dạng hóa sản phẩm thì sẽ gặp nhiều khó khăn; đến khi lãi suất gia tăng, ngân hàng rút vốn sẽ có sự đổ vỡ. Có sự đổ vỡ nhưng cũng có sự phát triển. Đây là cơ hội để chúng ta nhìn nhận lại chính mình, là cơ hội để chúng ta cơ cấu lại ngành hàng, hoạch định ra đường hướng, thúc đẩy ngành hàng phát triển bền vững hơn trong những năm tiếp theo.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Dũng - Phó Chủ tịch VASEP

PGS.TS. Nguyễn Hữu Dũng - Phó Chủ tịch VASEP

Việc phát triển về lượng theo chiều rộng với tốc độ nhanh thời gian qua tất yếu sẽ dẫn đến hậu quả là những vấn đề về chất, tích lũy theo chiều sâu, khi điều kiện bên ngoài thay đổi sẽ khiến ta lao đao. Ta cần đánh giá lại mình, cũng như đánh giá bối cảnh, chính sách, sự hoạt động của cơ quan nhà nước có liên quan để thay đổi.

Việc tái cấu trúc là công việc mà các DN trên thế giới làm thường xuyên, 7 – 9 năm/lần. Ngành thủy sản Việt Nam phát triển trong thời gian đủ dài, bây giờ tái cấu trúc là cần thiết. Và thực tế là chúng ta đã bắt đầu quá trình tái cấu trúc trong vài năm trở lại đây dù chỉ thuộc phạm vi và tùy hoàn cảnh cụ thể từng DN. Đã đến lúc ngành nên tập trung đầu tư, tái cấu trúc một cách bài bản hơn, có ý thức hơn và toàn diện hơn.

Sự thay đổi cơ chế, chính sách quản lý của Nhà nước là điều kiện hết sức cần thiết để DN có thể tái cấu trúc. Trình độ của các cơ quan quản lý cũng cần được nâng lên. Chúng ta đang lo ngại tính không chuyên nghiệp trong công tác quản lý Nhà nước. VASEP đóng vai trò đồng hành, tổ chức quá trình tái cấu trúc DN, và VASEP cũng phải thay đổi chính mình.

Cần thành lập Hội Cá tra ĐBSCL

Ông Dương Ngọc Minh – Chủ tịch UB Cá Nước ngọt, TGĐ Cty Hùng Vương

Trong quá trình tái cấu trúc, vai trò của ngân hàng là rất đáng kể. Nên phân loại DN, nhóm A là nhóm có vốn chủ sở hữu chiếm đa số và đầu tư đúng ngành nghề, cần được hỗ trợ đầu tư và phát triển để dẫn dắt thị trường. Nhóm B là nhóm vốn vay gấp 3-4 lần vốn chủ sở hữu nhưng đang gặp khó khăn do đầu tư sai mục đích; đề nghị nên tái cơ cấu lại vốn, xem xét phương án kinh doanh mà bơm thêm vốn. Nhóm C là nhóm có một đồng mà đi vay 5-6 đồng, đề nghị chấm dứt cho vay, ngân hàng cũng chấp nhận rủi ro cho các DN này phá sản để các DN khác mua lại, cơ cấu lại ngành. Tình hình hiện nay là điều kiện để sắp xếp lại ngành. Chính phủ, Bộ phải có sự tham gia, cùng với VASEP để có chủ trương chính sách rỏ ràng để phát triển ngành một cách bền vững và lâu dài.

VASEP nên mạnh dạn đề xuất tái cấu trúc lại ngành. Cần thành lập Hội Cá tra ĐBSCL để lãnh đạo các địa phương biết được khó khăn, kiến nghị Chính phủ kịp thời.

Khâu kiểm nghiệm nên được bỏ bớt, các loại phí không cần thiết nên bãi bỏ tạo điều kiện tốt cho xuất khẩu.

Ông Võ Đông Đức - Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Công ty CP XNK Thủy sản Cần Thơ

Ông Võ Đông Đức - Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Công ty CP XNK Thủy sản Cần Thơ

 Nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu trong tình trạng bất lợi, giá cá liên tục sục giảm, nếu tình hình không được cải thiện chúng ta không thể tồn tại trong môi trường như thế này. Hiện nay các DN có xu hướng chèn ép nhau. Giá bán thấp hơn giá hơn giá thành sản xuất thường là ở mức thấp hơn 5%, các đơn vị có nuôi trồng lợi dụng ưu thế này để đánh bật các đơn vị không có được ưu thế này - đó là yếu tố thứ nhất.

Yếu tố thứ hai là giá bán cá tra philê XK được hạch toán trên giá nguyên liệu sản xuất tức là DN nào sản xuất được nguyên liệu thì sẵn sàng tung ra giá bán thấp hơn so với các DN phải đi mua cá của thị trường, đánh bật đơn vị không có ưu thế. Đó là thế trận mà chúng ta cần phải cân nhắc, Việt Nam có chấp nhận cuộc chơi này để chỉ còn một vài DN tồn tại, bao nhiêu nông dân, DN nhỏ phải từ bỏ cuộc chơi?

Tôm Việt Nam đang mất dần lợi thế cạnh tranh

Ông Trần Văn Lĩnh – CT HĐQT, TGĐ Cty CP Thủy Sản và Thương mại Thuận Phước

Hiện nay chúng ta đang chào giá bán tôm ở các nước thấp hơn giá thành nhưng vẫn không có khách hàng mua. Trong khi sau khi ký hợp đồng chúng ta thu mua rất khó khăn, phải nâng giá thu mua. Tình hình cung ứng tôm trên thế giới khá dồi dào, hệ quả là giá tôm trên thị trường rất thấp tương đương năm 2001, trong khi giá tôm nguyên liệu trong nước lại rất cao. Tôm Thái Lan, Ấn Độ, Banglades…đang hạ. Chí phí sản xuất ở ta đang quá cao. Thuế, phí làm giảm tính cạnh tranh của chúng ta.

Bên cạnh đó, con giống không đảm bảo về chất lượng, không đáp ứng được yêu cầu về số lượng, qui hoạch thì rối ren, thức ăn bị nước ngoài khống chế, thú y chăn nuôi không ai lo, do người dân tự đảm nhận trong quá trình đó có thể sử dụng cả kháng sinh, thoát nước gây lây lan dịch bệnh…Nhà nước trải chiếu hoa mời gọi đầu tư từ nước ngoài trong khi người dân thì không được trãi mảnh chiếu manh.

Khẩn cấp xác định nguyên nhân dịch bệnh tôm

Ông Hồ Quốc Lực - Chủ tịch Ủy ban Tôm VASEP, Chủ tịch HĐQT Công ty Sao Ta

Tình hình tôm hiện nay đang bị chết trong diện rộng, các sở chế biến thiếu nguyên liệu trầm trọng. Trong khi đó, nguyên nhân dịch bệnh vẫn chưa được xác định rõ, tôm nuôi Việt Nam còn mang nhiều tạp chất, bị nhiều thị trường trả về, nhất là thị trường Nhật. Đây là thời khắc mất còn thị trường Nhật của con tôm VN.

Bộ và cơ quan chức năng cần nhanh chóng huy động mọi nguồn lực để xác định chính xác nguyên nhân dịch bệnh trên tôm, rà soát lại danh mục kháng sinh, thuốc cấm, giải quyết bất cập trong khâu kiểm nghiệm, liên kết các thành viên trong chuỗi giá trị con tôm nhằm tạo hướng phát triển bền vững hơn.

Nên tập trung vào những mục tiêu dài hạn hơn

Bà Nguyễn Thị Hồng Minh – Chủ tịch Danh dự VASEP

VASEP đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể.

Tuy nhiên, những cố gắng của VASEP chỉ dừng lại ở chỗ khi có khó khăn, khi có sự cố thì đứng ra phối hợp giải quyết, còn những nỗ lực lực dài hạn hơn, để tạo sự phát triển ổn định, bền vững hơn thì dường như VASEP chưa chú tâm lắm. Tôi nghĩ Ban Chấp hành Hiệp hội nên tập trung hơn vào các vấn đề này.

Như vấn đề tạp chất tôm chẳng hạn, nỗ lực của VASEP là thuyết phục DN không thu mua tôm có tạp chất, liệu việc đó có hiệu quả hay không khi mà đã làm rất nhiều năm rồi? VASEP nên có những biện pháp thấu đáo hơn và dài hạn hơn.

Đối với con tôm, nên nhanh chóng thành lập một chợ tôm ngay tại ĐBSCL, khi đó rất nhiều vấn đề sẽ được giải quyết, trong đó có vấn đề tạp chất.

Đối với cá tra, hiện tại đa số DN tập trung vào thị trường Mỹ. Nhà nước và VASEP phải phối hợp với nhau để liên kết các DN để không xảy ra tình trạng phá giá vào thị trường này. Cần phải có cơ chế để liên kết và chế tài đủ mạnh để DN không phá giá.

Bất cập lớn đối với DN vừa và nhỏ

Bà Nguyễn Thị Thu Sắc - Chủ tịch UB Hải sản VASEP,TGĐ Công ty Hải Nam

Bà Nguyễn Thị Thu Sắc - Chủ tịch UB Hải sản VASEP,TGĐ Công ty Hải Nam

Khó khăn lớn nhất của ngành hải sản hiện nay là thiếu nguyên liệu. Để giải quyết ách tắc này rất cần sự đổi mới trong phương thức quản lý Nhà nước. Khi nhập nguyên liệu về từ Nhận Bản, họ đã kiểm tra rồi, nhưng về Việt Nam phải kiểm tra lại, nên chăng bỏ việc đó đi? Việc ân hạn thuế 275 ngày phải có ngân hàng bảo lãnh, nên xem xét có cần thiết hay không? XK vào thị trường châu Âu phải có tàu có code châu Âu mới xuất được trong khi ở Thái Lan chỉ cần cơ sở đóng gói và chế biến có code châu Âu là có thể xuất. Việc này làm giảm tính cạnh tranh hàng hải sản Việt Nam.

Khâu kiểm nghiệm có những cái quá thừa, đối với mặt hàng tôm hay cá thì một container chỉ chứa một mặt hàng nên phí kiểm nghiệm thấp, trong khi những DN làm hải sản đa phần là DN vừa và nhỏ, một container lại chứa rất nhiều mặt hàng, một mặt hàng phải kiểm đủ tất cả các chỉ tiêu, có những container phải mất phí kiểm nghiệm trên 10 triệu đồng. Đó thật sự là bất cập lớn đối với DN vừa và nhỏ.

Chính sách nuôi trồng còn mơ hồ, sự hỗ trợ của nhà nước còn mờ nhạt. Ngoài việc mua nguyên liệu chế biến, việc tìm kiếm gia công, Hiệp hội phải tìm kiếm khách hàng để tận dụng hết công suất nhà máy, tạo công ăn việc làm ổn định cho công nhân.

Muốn phát triển thị trường, xây dựng thương hiệu thì nên dựa trên nền tảng Hiệp hội, phát triển thương hiệu cho Hiệp hội. DN tự làm nhưng cần có sự hỗ trợ của nhà nước, nếu cần thiết có thể mời các đơn vị tư tấn để làm việc này.

VASEP nên làm việc tích cực hơn với các Bộ, Ngành

Ông Nguyễn Thành Biên – Thứ trưởng Bộ Công Thương

Rút kinh nghiệm từ việc thu phí môi trường, phí PE bao gói XK, VASEP nên làm việc tích cực hơn với Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên - Môi trường, nên có văn bản kiến nghị với Chính phủ. Đề nghị Hiệp hội nên rút kinh nghiệm, cùng với nhiều Hiệp hội khác ngay trong quá trình các Bộ lấy ý kiến về dự thảo luật bảo vệ môi trường.

Hiện nay Bộ Tài chính đang trình dự luật về quản lý thuế, trong đó có thể thay đổi thuế đối với hàng tạm nhập tái xuất hoặc hàng gia công. Theo đó hàng gia công phải đóng thuế khi làm thủ tục NK. Đây sẽ là điều gây khó khăn rất lớn cho DN. VASEP nên phối hợp với hiệp hội các ngành hàng có ý kiến về những dự luật như thế.

Đỗ Văn Thôngtóm tắt