Khi Chính phủ quyết định khởi kiện ra WTO thì đồng thời cũng phải quyết định Việt Nam làm thế nào để thắng trong vụ việc này.
Thông lệ ở tất cả các vụ tranh chấp trong WTO, các Chính phủ không thể tiến hành mà không có sự giúp đỡ của các luật sư, chuyên gia tư vấn chuyên nghiệp trong lĩnh vực liên quan (tư vấn và/hoặc đại diện cho Nhà nước trong tất cả các thủ tục liên quan cũng như các vấn đề nội dung liên quan). Mặc dù vậy, với Việt Nam, trong vụ việc này, cái gì cũng là lần đầu, và vì thế ngay cả chuyện có thuê luật sư tư vấn hay không cũng là chuyện không dễ đi đến đồng thuận ngay.
Tôm thịt xiên que tẩm gia vị nướng - Sản phẩm của Minh Phú
Đâu đó có ý kiến cho rằng luật sư là thành phần tư nhân, vì thế không thể là đại diện cho Chính phủ để tham gia vụ việc. Đâu đó có ý kiến quan ngại luật sư nước ngoài là không đáng tin cậy với một vụ việc có thể liên quan đến những bí mật Nhà nước. Thậm chí đâu đó có ý kiến tự tin cho rằng các cán bộ pháp lý của Chính phủ có thể tự mình đảm đương công việc này. Rất may, những ý kiến này chỉ là thiểu số và quyết định cuối cùng đã được đưa ra hợp lý: Cần thuê luật sư tư vấn nước ngoài, có kinh nghiệm, cho Chính phủ Việt Nam trong vụ việc này.
Các cơ quan phụ trách vụ việc cụ thể này (mà đầu mối được giao là Cục quản lý Cạnh tranh – Bộ Công thương) khi đó đứng trước nhiều lựa chọn về luật sư tư vấn. Nhiều công ty tư vấn luật thương mại quốc tế đã gửi bản chào dịch vụ, trong đó nổi bật có 2 ứng viên với nhiều ưu thế cả về chuyên môn và kinh nghiệm bảo vệ nước đang phát triển trong các tranh chấp trong khuôn khổ WTO.
Do chưa có tiêu chí cụ thể nào cho việc lựa chọn các luật sư tư vấn cho vụ việc nên khi đó các cơ quan Việt Nam đã phải mất một thời gian đáng kể để thảo luận. Có ý kiến nghiêng về phía sử dụng tư vấn có mức phí thấp hơn mà bỏ qua kinh nghiệm và chuyên môn sâu của đơn vị tư vấn. Có ý kiến lại quan ngại về quốc tịch của luật sư tư vấn, do đó muốn sử dụng một đơn vị trung lập dù dịch vụ cung cấp ít chuyên nghiệp hơn và không trọn gói.
Theo đề nghị của VASEP, Hội đồng Tư vấn Phòng vệ Thương mại của VCCI đã xem xét, phân tích về việc lựa chọn luật sư thích hợp cho vụ việc này, lấy tiêu chí hiệu quả làm đầu.
Tôm thịt xiên que tẩm gia vị nướng - Sản phẩm của Minh Phú
Theo kết quả phân tích của VCCI thì nhóm luật sư đã và đang tư vấn cho VASEP và các DN tôm trong vụ điều tra CBPG ở Hoa Kỳ là ứng viên có ưu thế nhất cho vị trí luật sư tư vấn cho Chính phủ trong vụ việc này với nhiều lý do.
Từ góc độ pháp lý, các luật sư này là người hiểu rõ nhất về các phương pháp mà Hoa Kỳ đã sử dụng trong điều tra rà soát vụ tôm, và vì vậy họ biết rõ nhất và có bằng chứng đầy đủ nhất để chứng minh Hoa Kỳ đã vi phạm các nguyên tắc WTO về vấn đề này như thế nào. Nói cách khác, nhóm luật sư này có ưu thế nhất để tư vấn cho Chính phủ Việt Nam về khía cạnh pháp lý.
Từ góc độ thực tiễn, nhóm luật sư này đã từng tư vấn 19 vụ tranh chấp về vấn đề CBPG trong khuôn khổ WTO, trong đó có 14 vụ mà bị đơn là Hoa Kỳ, với thành tích thắng trong ít nhất 1 vấn đề khiếu kiện ở mỗi vụ.
Ngoài ra, đây là nhóm luật sư đã có trên 4 năm kinh nghiệm làm việc với các DN tôm Việt Nam, có đối tác Việt Nam tại Việt Nam và do đó việc trao đổi, làm việc giữa các cơ quan Nhà nước Việt Nam với họ sẽ thuận lợi hơn (bởi họ quen với cách thức làm việc của Việt Nam, và sự khác biệt về ngôn ngữ hầu như không đặt ra).
Tôm bao bột - Sản phẩm của Cafatex
Nhóm luật sư này đưa ra mức giá dịch vụ không cao hơn mức giá dịch vụ mà các ứng viên khác cho vị trí tư vấn này đưa ra.Trước những phân tích xác đáng và thuyết phục của VCCI, các cơ quan có thẩm quyền cuối cùng đã đi đến quyết định lựa chọn luật sư tư vấn theo khuyến nghị này.
Kết quả vụ kiện sau đó đã chứng minh rằng lựa chọn này là đúng đắn. Trên thực tế, Ban Hội thẩm đã bị thuyết phục bởi những lập luận và chứng cứ của phía Việt Nam, vì vậy trong báo cáo của mình về vụ việc (tháng 7/2011), Ban Hội thẩm đã tuyên Việt Nam thắng 3 trong 4 vấn đề khiếu nại cơ bản.
(còn nữa)
TS. Nguyễn Thị Thu Trang