Cùng dự buổi gặp mặt, về phía Bộ NN&PTNT còn có Thứ trưởng Vũ Văn Tám, lãnh đạo Cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản (Nafiqad), đại diện một số cơ quan của Bộ và Tổng cục Thủy sản. Đông đảo phòng viên các cơ quan thông tin đại chúng đã có mặt để đưa tin về buổi gặp mặt.
Chủ tịch VASEP Trần Thiện Hải thay mặt cộng đồng doanh nghiệp cảm ơn Bộ trưởng và đại diện các cơ quan quản lý đã dành thời gian gặp mặt để lắng nghe ý kiến đóng góp của doanh nghiệp nhằm tìm giải pháp cùng nhau đẩy mạnh hoạt động thế mạnh xuất khẩu thủy sản của Việt Nam như chỉ đạo của Chính phủ và cũng là nguyện vọng của cộng đồng nông ngư dân và doanh nghiệp nghề cá cả nước.
Ông Hải nhấn mạnh, trong năm 2011 ngành thủy sản Việt Nam đã đạt được kết quả vượt trội hơn mong đợi. Điều đó khẳng định ngành thủy sản đã vượt lên một tầm cao mới với trình độ quản lý và công nghệ không thua kém các đối thủ cạnh tranh; đồng thời hầu hết thị trường vẫn có nhu cầu rất lớn đối với hàng thủy sản Việt Nam và nếu có giải pháp thỏa đáng, chỉ tiêu xuất khẩu 6,5 tỷ USD năm 2012 là hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, theo dự báo, năm 2012 này thậm chí sẽ còn nhiều khó khăn hơn năm 2011 đối với cả nền kinh tế nước ta nói chung, ngành thủy sản nói riêng, . Vì vậy, việc các cơ quan quản lý nhà nước đơn giản hợp lý các thủ tục phiền hà, giảm chi phí cho doanh nghiệp là sự hỗ trợ thiết thực nhất để toàn ngành tiếp tục đi lên.
Những trở ngại mà các doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước ngành NN&PTNT cải thiện tập trung ở một số nhóm vấn đề chính, như thủ tục, mật độ và mức phí kiểm tra hàng hóa xuất khẩu bất hợp lý, chậm xã hội hóa hoạt động kiểm tra sản phẩm xuất khẩu, ... nhưng trùm lên tất cả là cách tiếp cận quản lý chất lượng và VSATTP không theo kịp đà tăng trưởng của ngành. Một số vấn đề khác, như thiếu vốn cho sản xuất kinh doanh, việc đánh thuế bảo vệ môi trường vào túi nilon dùng làm bao bì sản phẩm xuất khẩu (không sử dụng trong lãnh thổ Việt Nam), ... tuy nằm ngoài phạm vi giải quyết của Bộ NN&PTNT nhưng các doanh nghiệp đề nghị Bộ trưởng Cao Đức Phát, với tư cách là đại biểu Quốc hội, sẽ phản ánh nguyện vọng của cử tri để Quốc hội xem xét.
Minh họa cho sự chậm đổi mới trong tiếp cận quản lý chất lượng và VSATTP, Phó Chủ tịch VASEP Nguyễn Hữu Dũng cho biết, cách đây hơn 1 thập kỷ, khi ngành thủy sản Việt Nam còn nhỏ, xuất khẩu chưa đến 100.000 tấn sản phẩm mỗi năm, chúng ta áp dụng phương pháp kiểm tra mẫu sản phẩm ở cửa ra nhà máy chế biến. Đến nay, khi ngành đã xuất khẩu khoảng 1,5 triệu tấn/năm, đồng thời đã có trình độ sản xuất kinh doanh cao, chuyên môn hóa theo loại sản phẩm (doanh nghiệp cá, tôm, hải sản riêng biệt) và tập trung cao về quy mô mặt hàng; thì mặc dù năng lực của hệ thống quản lý chất lượng đã tiến bộ rất nhiều, nhưng phương pháp vẫn là kiểm tra sản phẩm cuối cùng trong phạm vi nhà máy chế biến. Trong khi những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng và an toàn sản phẩm chủ yếu nằm ở phía ngoài nhà máy lại bị buông lỏng.
Về xã hội hóa hoạt động kiểm tra, mặc dù bên cạnh 6 phòng thí nghiệm của Nafiqad Bộ NN&PTNT đã công nhận 17 phòng thí nghiệm thuộc các thành phần xã hội đủ năng lực kiểm tra sản phẩm xuất khẩu, nhưng - theo ông Nguyễn Như Tiệp, Cục trưởng Nafiqad - số sản phẩm do các phòng này kiểm tra mới chiếm khoảng 50% lượng hàng thủy sản xuất khẩu trong năm 2011. Điều này gián tiếp cho thấy, các phòng thí nghiệm của Nafiqad đã bị quá tải đến mức nào khi khối lượng hàng xuất khẩu không ngừng tăng lên. Mà không phải bao giờ kết quả kiểm tra của các phòng thí nghiệm đó cũng được coi trọng.
Tiếp cận quản lý chưa phù hợp còn khiến doanh nghiệp phải trả chi phí kiểm tra ngày càng lớn. Theo ông Phan Thanh Chiến, TGĐ Công ty CP Hải Việt, mỗi năm công ty ông phải trả tới 5 tỷ đồng chi phí kiểm tra hàng, nhưng thực ra còn phải trả nhiều hơn số đó nữa cho tự kiểm tra ngay từ khi đi mua nguyên liệu để có sản phẩm bảo đảm chất lượng xuất khẩu. Ông Nguyễn Tuấn Anh, TGĐ Cty Út Xi, cho biết, chất lượng sản phẩm là mối lo hàng đầu của doanh nghiệp, vì chính họ là người phải gánh hậu quả. Lô hàng không bảo đảm, bị hủy hay trả về, vừa tốn kém vừa mất uy tín, thậm chí có thể mất khách hàng “Gầy dựng được một khách hàng Nhật nhiều khi phải mất 2, 3 năm, nếu mất khách hàng, mất thị trường thì doanh nghiệp chỉ có nước phá sản” – ông nói.
Ở một khía cạnh khác, ông Dương Ngọc Minh, Chủ tịch Công ty CP Hùng Vương cho rằng, trong hoàn cảnh nguồn vốn tín dụng hết sức eo hẹp hiện nay, lãi suất tín dụng phải tính từng ngày, việc phải chờ đợi 5-7 ngày để có kết quả kiểm tra và lấy chứng nhận cho lô hàng xuất khẩu đã làm chậm đáng kể vòng quay vốn, gây thiệt hại cho doanh nghiệp. Chính những cản trở như trên đã góp phần làm tăng giá thành, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm thủy sản trên thị trường.
Thay mặt VASEP, TTK Trương Đình Hòe kiến nghị Bộ NN&PTNT đổi mới theo tiếp cận hệ thống hoạt động kiểm soát chất lượng và VSATTP thủy sản xuất khẩu phù hợp với Luật An toàn thực phẩm và thông lệ quốc tế, để vừa đạt yêu cầu về chất lượng VSATTP, vừa tốn ít nhất chi phí của DN; kiểm soát điều kiện sản xuất thay cho lấy mẫu kiểm nghiệm bắt buộc lô hàng làm điều kiện để cấp chứng thư (Health Certificate) xuất khẩu; không yêu cầu doanh nghiệp phải có chứng thư nhà nước khi nước nhập khẩu không yêu cầu, cũng như không áp dụng các biện pháp xử lý vi phạm mang tính trừng phạt và vượt quá các nội dung Luật An toàn thực phẩm; và đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động kiểm tra sản phẩm xuất khẩu, tách hoạt động dịch vụ công của các phòng thí nghiệm thuộc Nafiqad khỏi hệ thống cơ quan thẩm quyền.
Trả lời ý kiến đóng góp của các doanh nghiệp, Bộ trưởng Cao Đức phát nhất trí cao với với quan điểm đổi mới theo tiếp cận quản lý hệ thống đối với chất lượng và VSATTP theo chuỗi. Ông cho biết, đây là quan điểm của Bộ không chỉ đối với thủy sản mà với toàn bộ khối sản xuất nông – lâm – thủy sản và nghề muối. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng, không nước nào đủ nguồn lực để áp dụng tiếp cận hệ thống một cách tràn lan, đến từng hộ sản xuất, nhất là điều kiện sản xuất nhỏ như nước ta. Vì vậy, trong chuỗi sản phẩm cần các định những điểm mấu chốt, yếu nhất để tập trung tăng cường kiểm tra, nhằm đạt hiệu quả cao nhất với chi phí thấp nhất. Đối với những khâu đã tốt, cơ quan quản lý phải giảm đến mức tối thiểu việc kiểm soát, chẳng hạn những DN có lịch sử kiểm soát tốt, đáng tin cậy, cơ quan quản lý phải giảm dần tần suất kiểm tra, có thể đến mức 1/10, 1/20, thậm chí còn thấp hơn.
Về phí kiểm tra, Bộ trưởng nhấn mạnh, Bộ không những không chủ trương tăng cường thu phí của doanh nghiệp cho ngân sách nhà nước, mà quan điểm nhất quán của Chính phủ là giảm tối đa thủ tục phiền hà và chi phí cho doanh nghiệp một cách hợp lý, đúng luật, đúng thông lệ quốc tế để giảm khó khăn cho doanh tranh, nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm Việt Nam và tạo điều kiện để doanh nghiệp tăng cường thâm nhập thị trường. Ông chỉ đạo Nafiqad hết sức nghiêm túc nghiên cứu, trao đổi với VASEP để tiếp tục tiếp thu và giải quyết thỏa đáng các kiến nghị của doanh nghiệp, trước mắt, đối với những thị trường không yếu cầu kiếm soát thì không kiếm soát. Bộ cũng có hướng chuyển các phòng thí nghiệm của Nafiqad thành phong thí nghiệm đối chứng để đánh giá năng lực của các phòng thì nghiệm độc lập và liên thông với các phòng thí nghiệm quốc tế mà không trực tiếp làm dịch vụ.
Bộ trưởng Cao Đức Phát nói thêm, không riêng ông, mà lãnh đạo Nhà nước rất coi trọng ngành thủy sản như một lợi thế xuất khẩu của cả nước, vì vậy, trong các chuyến công du, các cuộc hội đàm, khi có điều kiện, các đồng chí nguyên thủ và lãnh đạo các bộ ngành đều cố gắng đề cập đến thị trường và các vấn đề về thúc đẩy xuất khẩu thủy sản, hy vọng ngành thủy sản cũng sẽ đáp ứng kỳ vọng đó. Để kết luận, ông cam kết sẽ cùng lãnh đạo Bộ và các cơ quan quản lý thuộc Bộ NN&PTNT “nắm chặt tay đồng hành cùng các doanh nghiệp thủy sản”.
Chủ tịch VASEP Trần Thiện Hải bày tỏ lời cảm ơn Bộ trưởng đã hiểu và giải đáp hầu như đầy đủ các kiến nghị của doanh nghiệp. Ông bày tỏ rất vui vì buổi gặp mặt đã diễn ra trong không khí tin tưởng lẫn nhau, hướng đến cùng một mục tiêu chung. Theo ông, các vấn đề đã, đang và sẽ còn xuất hiện và VASEP sẽ tiếp tục thu thập phản ánh, nhưng với tinh thần hợp tác, chắc chắn cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan quản lý của Bộ sẽ chiến đấu thắng lợi để cùng đi tới những mục tiêu xa hơn, cao hơn, đem lại nhiều lợi ích hơn cho đất nước, các doanh nghiệp và cho những người lao động nghề cá.
Vietfish (Hoang Thanh)