Một mô hình phát triển xanh- bền vững ở đồng bằng Sông Cửu Long

Tiềm năng nguyên liệu

Việt  Nam  với  sản  lượng  lúa  42  triệu  tấn (2011),  xuất  khẩu  7,2  triệu  tấn,  là  một  trong những nước sản xuất và XK gạo hàng đầu thế giới. Đồng thời, sản xuất lúa gạo cũng tạo ra sinh khối (biomass) chất thải hữu cơ rất lớn như rơm, rạ, cám, trấu, ... ước tính lên tới khoảng 45 triệu tấn rơm và 8 triệu tấn trấu mỗi năm. Trong đó, riêng ĐBSCL chiếm khoảng 2/3 sản lượng lúa gạo hằng năm của cả nước, có tiềm năng khoảng 30 triệu tấn rơm và 5,5 triệu tấn trấu mối năm. Ngành nuôi và chế biến cá tra/ basa sử dụng hằng năm khoảng 1,5 - 1,8 triệu tấn cá tra nguyên liệu, XK từ 500 - 700.000 tấn cá philê, đồng thời cũng tạo nguồn phụ phẩm khoảng 1,0 - 1,2 triệu tấn phụ phẩm. Những phụ phẩm này có thể sử dụng làm nguyên liệu để chế biến dầu cá và bột cá XK, chế biến thức ăn chăn nuôi, mỹ phẩm, chế biến đồ da, v.v…

Mô hình

Mô hình phát triển xanh nhằm trả lời các câu hỏi: Làm thế nào, và dùng công nghệ nào để tạo ra sản phẩm mới có GTGT cao, góp phần phát triển xanh-bền vững, giảm phát thải các chất gây biến đổi khí hậu, mang lại lợi ích, hiệu quả kinh tế cao cho người dân và nhà đầu tư? Mô hình được mô tả ở trang sau.

Các dự án đầu tư

Để triển khai mô hình phát triển xanh, cần thực hiện các dự án đầu tư sau:

Dự án số 1: Nhà máy chế biến phụ phẩm cá tra thành dầu và bột cá chất lượng cao XK sang Đức và EU
- Công suất 1 dây chuyền (thiết bị, công nghệ Đức): 10 tấn phụ phẩm/h tương đương 80.000 tấn phụ phẩm cá/năm
- Vốn đầu tư: khoảng 15 triệu USD
- Doanh thu XK dầu cá + bột cá sang Đức và EU: khoảng 50 triệu USD/năm.

Lưu ý: tuy đầu tư cao nhưng hiệu quả lớn hơn hẳn nhờ dầu cá, bột cá có chất lượng cao nên bán được vào thị trường yêu cầu cao và giá cao hơn nhiều so với các sản phẩm cùng loại chất lượng thấp.

Dự án số 2: Nhà máy chế biến trấu + rơm thành viên pellet (năng lượng biomass) để XK và tiêu dùng trong nước.
- Qui mô công suất: 20T/h tương đương 100.000T pellet/ năm
- Nhu cầu trấu khô: khoảng 102.000T trấu/ năm
- Diện tích (gần sông) khoảng 2,5 ha
- Doanh thu dự kiến: 8 triệu USD/ năm
- Lợi nhuận dự kiến: 3 triệu USD/năm

Dự án số3: Sản xuất than sinh học (biocarbon) từ nguyên liệu trấu để XK
- Công suất: 20.000T than biocarbon/ năm, ngoài ra sản phẩm phụ là điện năng 4,8 triệu KWh/năm và nhiệt năng 6 triệu KWh/năm
- Nguyên liệu: 60.000T trấu khô
- Diện tích cần có: 1,5 ha, gần sông (tốt nhất ở cạnh nhà máy sản xuất pellet)
- Doanh thu dự kiến: 5 triệu USD/ năm

Dự án số 4: Sản xuất phân hữu cơ biovital
- Công suất: 20.000T/năm phân hữu cơ biovital


- Nguyên liệu: 20.000T rơm/ năm + 4.000T phân
động vật (heo, trâu bò, gà vịt…)
- Diện tích cần có: 3 ha
- Doanh thu: 2,5 triệu USD/ năm

Dự án số 5: Nhà máy phát điện đồng thời phát nhiệt từ trấu để cung cấp trực tiếp cho các nhà máy chế biến cá và phụ phẩm cá
- Công suất: 800 KW điện và 10T hơi nước/h, tương đương 6,4 triệu KWh/năm và 80.000T hơi nước/năm
- Nhu cầu trấu nhiên liệu: 5,5T/h, tương đương 44.000T/năm, chỉ số giảm CO2: 54.000T/năm với giá 20 USD/T CO2

Gắn Dự án số 5 với dự án 1 sẽ đem lại hiệu quả càng cao hơn khi giá năng lượng ở Việt Nam tăng lên (ví dụ điện trên 2.000đ/KWh, dầu diesel trên 20.000đ/l).

Dự án số 6:Cải thiện nước hồ nuôi cá
Phân cá + thức ăn thừa + chất thải khác lắng xuống thành bùn ở đáy hồ sẽ thường xuyên được hút sạch và bùn được tách nước, ép chặt để đưa đến nhà máy phân hữu cơ (dự án 4) trộn với rơm sản xuất phân biovital. Nhờ vậy, năng suất và chất lượng cá sẽ được nâng cao, sản xuất bền vững cới môi trường, đảm bảo khả năng XK sản phẩm sang mọi thị trường.

Đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội

Nếu những mô hình trên được triển khai rộng khắp vùng ĐBSCL cho 2 ngành sản xuất lúa gạo và cá tra, hiệu quả mà nó mang lại sẽ hết sức to lớn cả về giá trị kinh tế và các khía cạnh xã hội, môi trường.

Theo ước tính, mô hình sẽ mang lại doanh thu XK dầu cá và bột cá khoảng 700 triệu USD/ năm; doanh thu XK 2 triệu tấn viên pellet và 1 triệu tấn than biocarbon khoảng 500 triệu USD/năm; doanh thu của 10 triệu tấn phân biovital khoảng 1,2 tỷ USD, hoặc sản lượng hoàn toàn thay thế được phân hóa học nhập khẩu, góp phần cải tạo đất vùng ĐBSCL và phát triển bền vững các ngành trồng trọt (lúa, ngô, rau quả…).

Về mặt xã hội, mô hình sẽ đem lại việc làm, nâng cao thu nhập cho hàng triệu nông dân,đem lại cơ hội đầu tư với hiệu quả cao cho hàng trăm DN Việt Nam và các nhà đầu tư nước ngoài.