Vài năm gần đây, cá ngừ càng được các nhà phân phối chú ý nhiều hơn do khả năng tiêu thụ mạnh mặt hàng có giá cả bình dân trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ngày càng eo hẹp và luôn trong tình trạng đe dọa khủng hoảng nợ công và suy thoái.
Cũng như nhiều thủy sản khác, cá ngừ được tiêu thụ tập trung nhất ở ba thị trường lớn, đó là Mỹ, EU và Nhật Bản. Tuy nhiên, mỗi thị trường có những đặc điểm tiêu thụ riêng, ví dụ như Nhật Bản tiêu thụ mạnh các loại cá ngừ tươi, đông lạnh và loại cá ngừ cao cấp làm sashimi; Mỹ với các loại thăn cá ngừ và cá ngừ chế biến đồ hộp, cá ngừ miếng đóng túi, bên cạnh xu hướng dùng cá ngừ sashimi cũng khá thịnh hành; trong khi đó EU chủ yếu dùng các loại cá ngừ đồ hộp và cá ngừ đóng túi ngâm dầu ôliu.
Về NK, 6 tháng đầu năm NK cá ngừ tươi và đông lạnh của Nhật đã giảm 20% so với cùng kỳ năm 2010, giao dịch tại chợ Tsukiji cũng kém hơn. Tuy nhiên, giá bán vẫn tăng do nguồn cung cấp nguyên liệu từ NK giảm 30% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhu cầu tiêu thụ tại các khu vực siêu thị giữ nhịp độ ổn định nhưng tại các khu vực nhà hàng và khách sạn chỉ ở mức thấp.
Cũng trong 6 tháng đầu năm, do giá NK cá ngừ nguyên liệu tăng 10-20% so với năm ngoái nên đã ảnh hưởng đến khối lượng NK loài này (không kể đồ hộp) của Mỹ. Loại sản phẩm tươi và đông lạnh giảm 8%, riêng thăn cá đông lạnh giảm gần 15%, giá NK trung bình của loại này tăng từ 5-8% so với năm ngoái. Đối với cá ngừ đồ hộp, cả 3 thị trường lớn đều tiêu thụ tốt, riêng Nhật Bản coi đây là một loại thực phẩm an toàn và ổn định trong thời buổi khó khăn sau thảm họa động đất và sóng thần, tiêu thụ tăng 11,6% về khối lượng và 12,8% về giá trị trong 6 tháng đầu năm. Thái Lan và Philippine đã tranh thủ được cơ hội này để đẩy mạnh XK sang Nhật.
Mỹ là một trong những thị trường tiêu thụ sản phẩm cá ngừ mạnh nhất thế giới. Mức tiêu thụ cá ngừ hộp bình quân đạt 2,7 pao/người/năm, tăng so với mức 2,5 pao năm 2009. Cá ngừ hộp là mặt hàng thủy sản tiêu thụ phổ biến thứ hai sau tôm. Hiện nay, Mỹ đang phải đối mặt với tỷ lệ thất nghiệp trên 9%, nên cá ngừ hộp và cá ngừ đóng túi với mức giá vừa phải phù hợp với giới bình dân đã có tiến triển đáng kể trong tiêu thụ sau một thời gian dài rất trì trệ. 6 tháng đầu năm nay, NK cá ngừ đồ hộp tăng tới 26,4%, Thái Lan và Inđônêxia là hai nhà cung cấp lớn nhất mặt hàng này cho Mỹ.
Khủng hoảng nợ công ở Châu Âu dường như cũng có tác động đến mua bán sản phẩm cá ngừ đồ hộp. 6 tháng đầu năm nay, NK mặt hàng này của 27 thị trường trong khối tăng 6,1% về khối lượng và 21,3% về giá trị. Hầu hết các thị trường chính trong khối EU đều tăng khối lượng NK cá ngừ hộp, đáng kể nhất là Đức tăng 9,7%, Italia 8,2% và Pháp 17,4%, tuy nhiên Anh lại giảm nhẹ (3%). Các nhà cung cấp chính cho EU là Philippin, Êcuađo, Thái Lan và vài nước khác.
Một vài năm trước nhu cầu NK cá ngừ hộp từ khu vực Trung Đông tăng rất mạnh, nhưng hiện nay một số nước xảy ra bất ổn chính trị nên cũng ảnh hưởng lớn đến buôn bán tới khu vực thị trường này. Riêng UEA tiếp tục có nhu cầu NK khá tốt với mặt hàng cá ngừ đóng hộp.
Nhìn chung, thị trường thế giới vẫn có nhiều khả năng tiêu thụ các loại sản phẩm cá ngừ, nhưng sức mua hạn chế là do giá NK đã tăng khá cao. Vì thực tế giá cá nguyên liệu ở nhiều nước đã tăng đáng kể, hồi cuối tháng 9 giá cá ngừ vằn giá nguyên liệu tăng mạnh lên mức 2.100 USD/tấn CFR (xuất xứ Băng cốc), giá cá ngừ vây vàng nguyên liệu dùng cho chế biến đồ hộp cũng vượt mức 3.000 USD/tấn.
XK cá ngừ của việt nam tăng mạnh
Theo Tổng cục Hải quan, 11 tháng đầu năm nay cả nước đã XK 343,8 triệu USD các sản phẩm cá ngừ, tăng 29,3% so với cùng kỳ năm ngoái, sang gần 90 thị trường trên thế giới. Kết quả tăng cao một phần là do giá nguyên liệu và một số đầu vào tăng nhưng chủ yếu vẫn là nhờ những nỗ lực đẩy mạnh sản xuất, chế biến và phát triển thị trường của nhiều DN.
Trong số các mặt hàng thủy sản của cả nước, cá ngừ là mặt hàng đạt được mức tăng trưởng XK cao nhất. Với nhịp độ tăng mạnh từ đầu năm đến nay và khả năng tiêu thụ của thị trường thế giới đối với cá ngừ Việt Nam, dự đoán XK cá ngừ của cả nước trong năm 2011 sẽ đạt trên 375 triệu USD, tăng khoảng 30% so với năm 2010.
Theo thống kê, từ năm 2006 đến nay XK cá ngừ luôn giữ được tốc độ phát triển khá cao. Riêng năm 2009, do kinh tế thế giới suy thoái nặng nề, XK hầu hết các mặt hàng thủy sản của nước ta đều sụt giảm nhưng sản phẩm cá ngừ chỉ bị ảnh hưởng nhẹ, giảm khoảng 4% so với năm 2008, nhẹ nhất so với tất cả các mặt hàng thủy sản.
Sang năm 2010, XK cá ngừ đã tạo được sức bật mạnh mẽ, tăng gần 60% so với năm 2009, đáng ghi nhận nhất là trên khu vực thị trường Bắc Mỹ.
11 tháng đầu năm 2011, mặc dù tình hình thị trường không mấy sáng sủa, kinh tế thế giới có phần eo hẹp và xuất hiện nhiều nguy cơ tái diễn một cuộc suy thoái tiếp theo, nhưng ba thị trường chính của cá ngừ Việt Nam là Mỹ, EU và Nhật Bản vẫn đạt mức tăng trưởng lạc quan, trong đó Nhật Bản tăng đến 86,8% so với cùng kỳ năm 2010. Thị trường Mỹ chỉ tăng 31,2% nhưng có ý nghĩa rất lớn, bởi nước này chiếm tới 45,8% tổng giá trị XK cá ngừ của nước ta, với giá trị khoảng 157,6 triệu USD. EU là thị trường tiêu thụ lớn thứ hai, với 70,9 triệu USD và chiếm 20,6% tổng giá trị, trong đó Đức và Italia là hai nước tiêu thụ nhiều nhất và đang hứa hẹn nhiều triển vọng nhờ vào mức tăng trưởng đạt được rất cao từ đầu năm đến nay.
Các thị trường tiêu thụ đáng kể khác như Iran, Ixraen và Libăng có tiến độ NK không mấy ổn định nhưng tiêu thụ một khối lượng lớn cá ngừ phẩm cấp vừa phải của nước ta. Dự đoán trong thời gian tới khu vực Trung Đông sẽ tiêu thụ nhiều hơn các loại sản phẩm cá ngừ đóng túi và đồ hộp. Thị trường Đài Loan sau một năm NK rất mạnh vào 2010, sang năm 2011 lại quay đầu giảm sâu hai con số và kéo dài từ đầu năm đến nay.
Các loài cá ngừ XK chủ yếu của nước ta gồm cá ngừ vây vàng, cá ngừ mắt to, cá ngừ vây dài, cá ngừ vây xanh miền Nam (từ NK) và cá ngừ sọc dưa vv…. . Trong số các loài cá ngừ đại dương, chiếm nhiều nhất là cá ngừ vây vàng. Các hình thức chế biến XK chủ yếu là cá nguyên thân và philê tươi và đông lạnh (cá ngừ đại dương), cá cắt khúc làm đồ hộp- chiếm tỷ trọng lớn nhất, cá cắt miếng đóng túi chân không và cắt miếng ngâm dầu ôliu (không nhiều) vv… Tỷ trọng sản phẩm chế biến đồ hộp chiếm khoảng 30% tổng giá trị XK của mặt hàng.
Trong tương quan năng lực cung cấp toàn cầu, Việt Nam chỉ được coi là nước mới nổi trên thị trường cá ngừ trong những năm gần đây. Về cung cấp cá ngừ nguyên thân và philê tươi và đông lạnh còn chiếm thị phần rất nhỏ so với nhiều nước truyền thống khác như Thái Lan, Philippin, Inđônêxia, Fiji và nhiều nước Nam Mỹ, Châu Âu khác, mặc dù đã XK khá nhiều sang Nhật Bản và hiện nay đang đẩy mạnh XK sang Mỹ.
Tuy nhiên ở mảng cá ngừ đồ hộp, từ năm 2008 đến nay Việt Nam giữ vị trí là nhà cung cấp lớn thứ 3 cho thị trường Mỹ, sau Thái Lan và Inđônêxia. 6 tháng đầu năm 2011 vẫn giữ vị trí này và đang trên đà tăng 4% về khối lượng so với cùng kỳ 2010, trong khi 2 nước trên giảm từ 9-23%. Tại thị trường Nhật Bản, cá ngừ vây vàng đồ hộp của nước ta cũng đứng thứ 4 trong năm 2010, mặc dù còn cách rất xa so với các nhà cung cấp Thái Lan, Philippin và Inđônêxia, nhưng cũng tăng đến 34% về khối lượng so cùng năm 2010.
Năm 2011, ngành cá ngừ nước ta đã ghi nhận những tiến triển mới. Tại Phú Yên, một DN Việt Nam đã liên doanh với DN Nhật Bản trong việc thu mua, chế biến và XK cá ngừ đại dương nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu cho cá ngừ Việt Nam.
Hiện nay, cá ngừ đại dương được đánh bắt chủ yếu ở các tỉnh Phú Yên, Khánh Hòa và Bình Định, trong đó Phú Yên có sản lượng đánh bắt lớn nhất cả nước, với 5.900 tấn. Mặc dù sản lượng cá ngừ đánh bắt của nước ta chưa đủ đáp ứng cho chế biến XK nhưng với sản lượng cá ngừ đại dương tăng lên cũng đã góp phần rất lớn vào việc đẩy mạnh XK mặt hàng này.
Bên cạnh đó, các DN cá ngừ cũng chủ động NK để bổ sung đáng kể cho nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến, vì vậy ngành cá ngừ đã đạt được kết quả rất khả quan về XK trong năm 2011.
Thái Phương