Tình hình xuất khẩu cá tra 10 tháng đầu năm 2011
Trong vài năm gần đây, ngành nuôi, chế biến và xuất khẩu cá Tra Việt Nam liên tục gặp nhiều khó khăn trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu, khả năng cạnh tranh suy giảm do giá cả nguyên liệu nhập khẩu, lãi suất ngân hàng trong nước tăng cao ở mức kỷ lục trong khi giá bán liên tục đi xuống. Phần lớn người nuôi cá và các doanh nghiệp chế biến cá xuất khẩu có khuynh hướng cắt giảm chi phí sản xuất bằng cách lựa chọn nguyên liệu đầu vào rẻ tiền, đồng thời hạ giá bán sản phẩm để giữ thị phần. Tuy nhiên, cách tiếp cận này dường như không mang lại hiệu quả, bằng chứng là giá trị xuất khẩu của cá Tra Việt Nam không ổn định, xảy ra các vụ điều tra chống bán phá giá và khiếu nại về chất lượng, gây ảnh hưởng đến sức cạnh tranh và tiền năng phát triển của con cá Tra Việt Nam trên thị trường thế giới.
Tuy nhiên, trong 10 tháng đầu năm 2011, ngành cá Tra Việt Nam đã có những bước phục hồi đáng kinh ngạc.
Giá trị xuất khẩu cá tra đạt gần 1,49 tỷ USD, tăng 27,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Doanh thu từ xuất khẩu cá tra đã vươn lên chiếm trên 30% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Để có được kết quả đó, các nhà nuôi trồng, chế biến và xuất khẩu cá tra Việt Nam đã phải nỗ lực giải quyết hai bài toán cơ bản: một mặt phải tiết kiệm chi phí sản xuất, sử dụng vốn đầu tư một cách hiệu quả, mặt khác phải mở rộng quy mô sản xuất từ nhỏ lẻ sang công nghiệp nhằm đạt hiệu quả kinh tế theo quy mô, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, phối hợp với các trường, viện nghiên cứu để phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng, cải thiện chất lượng con giống, thức ăn, đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn quản lý quốc tế như BAP, GlobalGAP, ASC,… nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường thế giới về chất lượng và xuất xứ sản phẩm.
Phát triển bền vững từ mô hình chuỗi giá trị khép kín “nguyên liệu – thức ăn – nuôi trồng – chế biến – xuất khẩu”
Nhìn vào xu hướng đầu tư của doanh nghiệp sản xuất cá Tra hiện nay, có thể thấy sự hiện diện của một chuỗi khép kín từ khâu sản xuất thức ăn, khâu nuôi đến khâu chế biến, xuất khẩu philê nhằm kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và giá trị sản phẩm ở mức tốt nhất. Các công ty xuất khẩu cá Tra hàng đầu nước ta hiện nay như Vĩnh Hoàn, Hùng Vương, Thủy Sản Cửu Long, Biển Đông… đều có chuỗi sản xuất khép kín từ trại giống, vùng nuôi được quản lý nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn quốc tế, đến nhà máy chế biến philê cá Tra hiện đại. Các vùng nuôi này lại sử dụng toàn bộ thức ăn do chính nhà máy chế biến thức ăn thủy sản của họ cung cấp, đảm bảo việc kiểm soát tối đa chất lượng sản phẩm xuyên suốt các công đoạn trong quá trình sản xuất.
Trong toàn chuỗi giá trị, việc đảm bảo nguồn cung thức ăn chất lượng cho các vùng nuôi đóng vai trò quyết định đối với thành công của doanh nghiệp vì chi phí thức ăn chiếm đến hơn 80% tổng chi phí nuôi và chất lượng thức ăn trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng philê và hiệu quả nuôi. Thách thức đối với các nhà sản xuất thức ăn cá tra trong việc bảo đảm chất lượng thức ăn là làm sao đảm bảo được chất lượng và nguồn cung nguyên liệu cám gạo đầu vào, bởi lẽ cám gạo là một trong những thành phần nguyên liệu chính, chiếm trên 30% tỷ trọng trong thành phần thức ăn. Hiện nay, nguồn cung cám gạo trên thị trường mang tính thời vụ và thời gian tồn trữ của nguyên liệu cám gạo rất ngắn do đặc tính tự nhiên của cám gạo là dễ bị ôi dầu. Theo nhiều nghiên cứu khoa học, cám gạo ôi dầu làm giảm giá trị dinh dưỡng của thức ăn, mặt khác lại chứa độc tố ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng, sức khỏe của cá và chất lượng philê (theo TS. Lê Thanh Hùng – Khoa Thủy Sản Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM).
Tư duy quản trị chi phí và chất lượng toàn diện, chìa khóa thành công của doanh nghiệp.
Tháng 5 năm 2011, Vĩnh Hoàn 1 – công ty thành viên cung cấp thức ăn chính cho vùng nuôi của Vĩnh Hoàn đã ký kết chương trình hợp tác “Vĩnh Hoàn Feed – Kết hợp với Cám Vàng” với Wilmar Agro Việt Nam – nhà sản xuất cám gạo sạch hàng đầu nước ta. Theo đó, Wilmar Agro Việt Nam sẽ cung cấp ổn định cho Vĩnh Hoàn 1 khoảng 30 ngàn tấn sản phẩm nguyên liệu cám gạo sạch mang nhãn hiệu Cám Vàng - được quản lý chất lượng nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 9001:2008 và HACCP – để làm nguyên liệu chế biến thức ăn cá. Với chương trình hợp tác này, Vĩnh Hoàn có thể giảm thiểu các rủi ro về chất lượng nguyên liệu đầu vào, sự thiếu hụt nguồn cung, đồng thời tạo ra sự khác biệt về giá trị sản phẩm so với các doanh nghiệp khác, khai thác tốt hơn các thị trường như Mỹ và EU với giá bán fillet cao hơn 30% so với trung bình ngành, từ đó vươn vị trí lên doanh nghiệp xuất khẩu đứng đầu ngành cá tra cả nước.
Nghiên cứu của đại học Cần Thơ và các nghiên cứu gần đây ở trại nuôi tại Trà Ôn – Vĩnh Long, cùng thực tế trên ao nuôi từ nhiều năm qua đã chứng minh sản phẩm Cám Vàng có chất lượng vượt trội so với cám gạo sấy trên thị trường nhờ hàm lượng đạm cao, chỉ số oxy hóa trên phần dầu thấp, giúp cá tăng trưởng tốt, hệ số FCR thấp và giảm tỉ lệ cá chết. Điều này giúp tiết kiệm chi phí, mang lại hiệu quả sản xuất cao hơn. Ngoài ra, Cám Vàng cho tỷ lệ philê cao hơn và chất lượng philê tốt hơn, thịt cá có hàm lượng protein cao, ít béo và các cholesterol có hại, màu trắng hơn, do đó giá bán cũng sẽ cao hơn.
Mạnh dạn đầu tư nhằm tự chủ về vùng nuôi, con giống, đồng thời chủ động lựa chọn nguồn nguyên liệu chất lượng tốt, ổn định với giá cả hợp lý như Cám Vàng để giảm thiểu rủi ro trong sản xuất, đảm bảo chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất cao, từ đó tổng chi phí sản xuất giảm, lợi nhuận tăng là chìa khóa thành công của doanh nghiệp ngành cá Tra. Ngày nay, không chỉ Vĩnh Hoàn mà ngày càng có nhiều doanh nghiệp cá Tra khác đang chuyển mình theo h
ướng đi này, góp phần hình thành nên một nền tảng vững chắc hơn cho ngành cá Tra Việt Nam hướng đến tương lai phát triển bền vững./.
Wilmar Agro