Phát triển trại giống cá rô phi ở Kenya

Ông Archer chuyển sang châu Phi hơn 10 năm trước đây, hoạt động trong lĩnh vực bất động sản và không hề có chút kiến thức nào về nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, sau khi thị trường có nhiều biến động và sụp đổ, ông đã hợp tác với mấy người bạn cũ là ông Perrie Hennessy, ông Nick Justus cùng với TS Bonnie Dunbar, giáo sư Trung tâm công nghệ Sinh học và Thông tin Sinh học, trường Đại học Nairobi -  một người có chuyên môn và kinh nghiệm về nuôi trồng thủy sản và bệnh lý ở Hoa Kỳ - thành lập nên trang trại Omega Farm.

Giống như ông Hennessy, ông Archer đã có khá nhiều kinh nghiệm trong quản lý các trại và các dự án động vật hoang dã ở khu vực hồ Baringo và cũng có chuyên môn trong quản lý tài chính dự án. Ông Nick Justus đã từng phối hợp với các cá nhân quản lý trang trại cá rô phi lớn ở Thái Lan trong việc sản xuất và hậu cần nghề cá.

Nhận thấy sự thiếu hụt nguồn giống cá rô phi trên thị trường tại Kenya, cộng với điều kiện nuôi cá lý tưởng ở hồ Baringo, cả bốn người đã xác định đây là cơ hội hiếm thấy không thể bỏ qua.

Omega Farm không chỉ đáp ứng cho ngành thủy sản địa phương mà còn sẽ là trung tâm cung cấp cá giống cho Cục Thủy sản Kenya để hỗ trợ cho các vùng nuôi khác trên cả nước và bán trực tiếp cá giống cho các trang trại cá tư nhân và cộng đồng.

Omega Farm đang được xây dựng xung quanh đảo Kokwe Ol trên hồ Baringo. “Nhiệt độ tối ưu cho việc ương giống cũng như sản xuất cá rô phi là vào khoảng từ 28-310C, và thật là may mắn khi đây chính là nhiệt độ trung bình hằng năm trên hồ Baringo, tạo điều kiện lý tưởng để hình thành và thiết lập một trang trại sản xuất giống cá rô phi” - ông Archer giải thích.

Các nghiên cứu cho thấy các thông số nước hồ Baringo rất lý tưởng để nuôi cá rô phi lồng: nhiệt độ 25-320C quanh năm, pH luôn đảm bảo từ 6,5-7,5, hàm lượng kim loại nặng nằm trong giới hạn an toàn, oxy đầy đủ, có một số “vịnh nhỏ” thuận lợi để dựng trại ương giống hiệu quả và an toàn.

“Hồ Baringo vốn có sẵn các loài cá rô phi đặc hữu, và mặc dù diện tích hồ rất nhỏ (khoảng 200km2) nhưng luôn có các quần thể cá rô phi đa dạng trong đó”. Ông Archer cũng cho biết thêm, do không được phép mua bán đất ở châu Phi, nên ông đã phải tốn rất nhiều thời gian để thương lượng thuê đất cho trang trại Omega Farm với chính quyền địa phương. Hợp đồng thỏa thuận cho Omega Farm thuê đất mang đã mang lại một khoản lợi nhuận đầy hứa hẹn đồng thời cũng góp phần giải quyết công ăn việc làm cho chính người dân địa phương.

Dự án trang trại Omega
Giai đoạn 1 của dự án này là phát triển các cơ sở nuôi để sản xuất số lượng lớn cá bột và cá giống rô phi bán cho thị trường nuôi cá địa phương. Đây là giai đoạn được cả chính phủ và người dân quan tâm nhất, vì nông dân và các hộ nuôi đã được chính phủ hỗ trợ vốn để xây dựng ao nuôi nhưng đang thiếu hụt con giống.

Giai đoạn 2, tiến tới gia tăng nguồn cung các loại thức ăn nuôi cá chất lượng cao. Dự án sẽ làm việc với nông dân địa phương, những người sản xuất bông, lúa mì, đậu nành và lúa để phát triển công thức sản xuất thức ăn dựa vào nguyên liệu tại chỗ, bền vững, an toàn, lành mạnh cho cá cũng như cho chính người dân.

Giai đoạn 3 sẽ mở rộng sản xuất quy mô lớn trên cơ sở sử dụng các lồng, bè nuôi trên hồ Baringo mà dân địa phương gọi là “Hapa” nhằm phát triển cá rô phi giàu omega-3, nâng cao giá trị dinh dưỡng cho cá.

Trước mắt, sản phẩm sẽ tiêu thụ trong nước, nhưng mục tiêu dài hạn là XK cá rô phi giàu omega-3 sang EU, thị trường đầy tiềm năng cho loại sản phẩm này.

Hiện nay, trang trại có khoảng 20 bể nuôi, dung tích mỗi bể khoảng 66.000 lít nước, nguồn cá bố mẹ được bắt trực tiếp từ hồ Baringo. Một trong những bước quan trọng nhất trong dự án này là xác định liệu cá rô phi địa phương có phát triển được đến kích thước thương phẩm trong điều kiện nuôi nhốt sử dụng nước hồ Baringo hay không?

Cá rô phi của hồ Baringo có thể phát triển khá nhanh từ chiều dài 2 inch lên đến 13 inch chỉ trong khoảng 5 tháng. Đến nay, trang trại có hơn 1.000 con cá bố mẹ, dự tính đến cuối năm sẽ có khoảng 6.000 con. Trang trại đã trả tiền cho ngư dân địa phương để họ đánh bắt và cung cấp số cá đó, với điều kiện cá bắt về vẫn còn sống sau 5 ngày.

Trong tương lai, khi việc xây dựng và lắp đặt hoàn thành, trại Omega hướng tới mục tiêu cung cấp khoảng 6 triệu con giống mỗi năm. Theo dự báo, mỗi người nông dân sẽ mua khoảng 1000 - 2000 con giống mỗi vụ sản xuất. Có khả năng Cục Thủy sản Kenya sẽ đặt hàng với số lượng lớn để cung cấp cho các ao nuôi trên toàn quốc. Hiện nay, dù sản lượng chưa nhiều nhưng trạiOmega đã nhận đơn đặt hàng từ nhiều nơi cung cấp giống cá này. Ông Archer hy vọng sẽ cung cấp đủ cá giống cho các hộ nuôi trong vòng bán kính 200 km quanh khu vực hồ Baringo.

Bên cạnh việc xây dựng trang trại, một phòng thí nghiệm sinh sản và thức ăn cá cũng đang trong quá trình hoàn tất với mục đích nghiên cứu những chế độ ăn thích hợp cho các loài cá rô phi đặc hữu trong hồ, trong đó có việc sử dụng bèo tấm làm thức ăn.

Bèo tấm đã được gửi đi phân tích tại Hoa Kỳ và được chứng minh là một nguồn tuyệt vời cung cấp omega-3 và các hoạt chất sinh học chống viêm. Hiện phòng thí nghiệm đang nghiên cứu cách làm khô bèo tấm mà không làm mất đi các chất dinh dưỡng và xây dựng công thức phối trộn với các loại thức ăn khác.

Ông Archer cho biết hầu hết các loại thức ăn cho cá trên thị trường ở Kenya hiện nay đều thiếu những loại protein cần thiết và nguyên nhân cũng một phần bởi mức độ giám sát các tiêu chuẩn chất lượng ở châu Phi vẫn còn khác xa so với các tiêu chuẩn tiên tiến hiện hành ở châu Âu. Các nghiên cứu bèo tấm do TS. Bonnie Dunbar và sinh viên của ông ở đại học Nairobi tiến hành.

Hơn 350.000 USD đã được đầu tư vào việc xây dựng và thiết lập cơ sở hạ tầng cho trại Omega Farm. Tuy nhiên, kỳ vọng vào thành công của dự án là rất lớn và hứa hẹn sẽ mang lại lợi ích cho chính người dân địa phương cũng như cho loài cá rô phi trong hồ Baringo nhờ XK ra thị trường thế giới, ông Archer chia sẻ.