“Thủ tục nhập khẩu nguyên liệu đang làm khó doanh nghiệp…”

Ông Nguyễn Xuân Nam - Giám đốc công ty, chia sẻ với phóng viên tạp chí Thương mại Thủy sản những vướng mắc và đề xuất, kiến nghị của đơn vị.

NK nguyên liệu là xu hướng tất yếu
Đối với DN chế biến XK thủy sản thì nguyên liệu là yếu tố sống còn. Với DN mà sản phẩm chính dựa vào nguồn nguyên liệu cá ngừ đại dương – vốn có tính mùa vụ cao - như Havuco, dự trữ nguyên liệu là khâu cực kỳ quan trọng. Chỉ có nguồn nguyên liệu chắc chắn DN mới dám ký những hợp đồng lớn. Trong khi đó, có thể nói, qua nhiều năm ngư dân ta về cơ bản vẫn chưa thay đổi được tập quán khai thác, kỹ thuật còn lạc hậu, đội tàu cũ kỹ, công suất nhỏ, hoạt động khai thác loanh quanh gần bờ, bảo quản sau thu hoạch vẫn chỉ dùng nước đá, năng suất thấp, chất lượng sản phẩm kém, nguồn lợi ngày càng suy giảm.

Có thời chúng ta có thừa nguyên liệu để chế biến XK các sản phẩm được thị trường nước ngoài ưa chuộng như cá trích, cá mòi, cá bánh đường,…nhưng đến nay các loài cá này đã vắng bóng. Vài năm trước, cá ngừ khai thác trong nước tạm đủ cho các DN chế biến XK, nhưng bây giờ nếu chỉ trông vào nguồn đó thì chắc chắn DN phải đóng cửa vì thiếu nguyên liệu để sản xuất. Do đó, muốn làm đơn hàng lớn, DN buộc phải tìm kiếm nguồn nguyên liệu từ nước ngoài.

Chính sách kêu gọi các tàu đánh bắt từ vùng biển quốc tế cập cảng nội địa nhằm hỗ trợ cho DN chế biến thủy sản thu gom nguyên liệu dễ dàng với giá thành hợp lý đã được Thái Lan làm từ lâu và rất thành công. Vì vậy nước này hiện đứng đầu thế giới về chế biến XK cá ngừ. Việt Nam cần học tập mô hình này nếu muốn phát triển và chiếm lĩnh thị trường quốc tế trong thời gian tới.

Thủ tục NK nguyên liệu đang làm khó DN
Theo Thông tư số 194/2010/ TT-BTC ngày 6/12/2010 của Bộ Tài chính hướng dẫn thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan, thuế XK, thuế NK và quản lý thuế đối với hàng hoá XK, NK, nguyên liệu NK để trực tiếp sản xuất hàng hóa XK có thời hạn chậm thanh khoản thuế 275 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan. Với qui định này, DN không dám mua và dự trữ nhiều nguyên liệu vì sợ những rủi ro sau đây.

Rủi ro thứ nhất
Thời gian chậm thanh khoản thuế được tính từ khi lô nguyên liệu làm thủ tục NK. Nếu dự trữ với số lượng lớn, một lô nguyên liệu có thể tồn kho tới cả năm, vượt quá quy định trên. Chính vì vậy, mặc dù là một trong những DN XK lớn nhưng Havuco cũng chỉ dám dự trữ lượng nguyên liệu trong vòng 3 tháng, vì lô cuối cùng sau 3 tháng, khi chế biến thành phẩm để tiêu thụ hết cũng có thể vượt quá 275 ngày. Bên cạnh đó, trong thời gian “treo thuế’ DN phải lưu trữ và theo dõi một lượng hồ sơ rất lớn từ đầu vào, đầu ra đến khi thanh khoản. Havuco thường xuyên bị “treo” một khoản thuế “ảo” từ 60 - 70 tỷ đồng. Để quản lý phần việc này, DN mất chi phí đáng kể cho đội ngũ nhân sự liên quan. Thậm chí, vào thời điểm chính vụ khai thác cá ngừ đại dương, nguồn nguyên liệu dồi dào, giá thấp hơn, nhưng DN cũng không dám gom nhiều hàng, nhiều khi đành phải mua từng container lạnh, chấp nhận chi phí cao. Nếu chính sách cởi mở, DN sẵn sàng mua cả một tàu vận chuyển cá đã cấp đông, giá và chi phí khác sẽ thấp hơn rất nhiều. Nhờ vậy,  ngoài việc có nguồn nguyên liệu dồi dào đáp ứng các đơn hàng lớn, mỗi tháng công ty còn có thể tiết kiệm tới 100 – 200.000 USD. Hiện tại, lúc cao điểm Havuco cũng chỉ dám gom 3.000 tấn. Con số quá khiêm tốn nếu so sánh với một DN Thái Lan thường xuyên dự trữ tới 40.000 tấn nguyên liệu trong kho.

Rủi ro thứ hai
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, có những lô hàng lỗi bị trả về. Thời gian quay đi quay về cũng mất vài ba tháng. Ngoài chi phí phát sinh như cước vận chuyển, tái chế, đóng gói mới, ...DN còn chịu sức ép phải đẩy nhanh hàng, nếu không sẽ đến thời hạn tính thuế. Đó là nguyên nhân khiến nhiều DN thà chấp nhận bán tống bán tháo lô hàng cho đối tác còn hơn mang về tái chế.

Rủi ro thứ ba
Trong kinh doanh không thể tránh được những biến động của thị trường. Nhiều lô nguyên liệu nhập về, do yếu tố khách quan, khả năng tiêu thụ ở thị trường nước ngoài trở nên khó khăn. Để thu hồi vốn, DN buộc phải bán rẻ trong nước. Như vậy, lô hàng không còn trong diện tạm nhập tái xuất nên chịu thuế NK tới 21%. Chi phí cộng vào giá thành sẽ là bài toán khiến DN đau đầu vì phải chịu thiệt đơn thiệt kép.

Nhà nước phải sát cánh với DN trên trường quốc tế
Trong lĩnh vực chế biến XK thủy sản, nguyên liệu chiếm một tỷ trọng lớn để cấu thành giá bán. Với tình hình cạnh tranh quyết liệt trên thị trường quốc tế, DN chỉ mong lợi nhuận có được ở mức 3% sau thuế. Đây là mức rất thấp nhưng vẫn là lí tưởng, vì doanh số 100 triệu USD/năm, lợi nhuận đạt 3 triệu USD là DN sống “khỏe”. Nhưng nếu nguyên liệu đầu vào phải gánh thêm bất kỳ một chi phí nào, giá bán sẽ bị đội lên và ngay cả 3% cũng khó mà đảm bảo. Lợi nhuận không đảm bảo dẫn đến sức cạnh tranh của DN bị yếu đi.

Nhìn ra bên ngoài, các nước có hoạt động chế biến XK thủy sản mạnh như Inđônêxia, Thái Lan, Trung Quốc…đều được hậu thuẫn từ phía Chính phủ, với thuế NK nguyên liệu bằng 0%. Chưa kể, DN Trung Quốc còn được khấu trừ 13% đối với nguyên liệu đầu vào bất kể nguồn gốc. Vì thế, thương nhân Trung Quốc có thể sang Việt Nam gom hàng ồ ạt, gây khan hiếm và đẩy giá nguyên liệu tăng vọt.

“Theo tôi, sẽ là hợp lý nếu thời gian tới, trước tiên Chính phủ tăng thêm thời gian chậm thanh khoản thuế để DN yên tâm dự trữ nguyên liệu. Tiếp theo áp dụng thuế NK nguyên liệu bằng 0%. Chúng ta nên hiểu là thuế suất 0% chứ không phải không đánh thuế. Như vậy, tùy từng thời điểm, chính phủ vẫn có thể điều chỉnh mức thuế cho phù hợp. Nhưng ở thời điểm này, trong hoàn cảnh này, mức thuế 0% là rất cần thiết để hỗ trợ DN tăng sức cạnh tranh trên trường quốc tế,” - Giám đốc Nguyễn Xuân Nam đề xuất.