Đó là nhận định chung của nhiều diễn giả tại Hội nghị Thị trường Thực phẩm Halal Thế giới lần thứ 5 (IHMC) tổ chức tại Bandar Seri Bengawan, thủ đô Brunei ngày 5-6/6/2010 với chủ đề “Halal trong thập kỷ tới, đánh giá quá khứ, phân tích hiện tại và nắm bắt tương lai.” Đây là hội nghị thường niên do Bộ Công nghiệp và Tài nguyên; Bộ Các vấn đề Tôn giáo; Bộ Y Tế Brunei phối hợp tổ chức với sự tham gia của diễn giả từ nhiều nước trên thế giới và hơn 300 đại biểu trong và ngoài nước. Hội nghị này được tổ chức trong thời gian diễn ra Triển lãm Sản phẩm Halal Quốc tế của Brunei 2010 (IHPE 2010).
Quá khứTheo ông Ayman Hamed, Giám đốc kinh doanh của Công ty thực phẩm Al Islami (Dubai), những công ty đi đầu khai phá thị trường kinh doanh tại các thị trường Hồi giáo. Nestle Malaixia nói riêng đóng góp gần 1 tỷ USD, trong đó hơn 200 triệu USD là doanh thu từ XK sản phẩm Halal sang hơn 50 thị trường. Thông tin do diễn giả Peter R.Vogt, đại diện vùng của Nestle tại Malaixia, Singapo, Brunei cung cấp.
Còn Al Islami - tiền thân là một hợp tác xã nhỏ bé (năm 1971) chuyên bán gà đông lạnh ở Dubai - nhờ việc xây dựng thương hiệu Halal, đến nay doanh thu của công ty đã đạt gần 140 triệu USD và dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2013.
Nói về lý do thành công của các công ty đó, ông Ayman Hamed nhận định “Bản thân họ là các công ty đa quốc gia đã có sẵn thương hiệu, vốn, mạng lưới phân phối, tiêu thụ, quy trình và tiêu chuẩn sản xuất, chất lượng, nên họ dễ dàng thành công hơn”.
“Các nước đi đầu và hưởng lợi nhiều nhất từ tốc độ tăng trưởng của thị trường thực phẩm Halal là những nước công nghiệp phương tây phi đạo Hồi như Ôxtrâylia, Mỹ, Canađa, Anh, EU, Braxin, Ấn Độ. Tuy nhiên, nhiều nước châu Á như Malaixia, Thái Lan, Singapo, Trung Quốc, Philippin… cũng đang vươn mình nắm bắt thời cơ thông qua việc xây dựng tiêu chuẩn, thương hiệu, xúc tiến thương mại và bắt tay với các nước khác”, ông Ayman Hamed cho biết.
Hiện tạiTrong các bài phát biểu của mình, diễn giả từ khu vực ASEAN đều nhấn mạnh mối quan tâm ở tầm quốc gia đến thị trường Halal. Tiêu biểu như Brunei, với mục tiêu phát triển ngành công nghiệp Halal, chính phủ nước này đã không tiếc tiền tổ chức hội chợ triển lãm sản phẩm Hồi giáo để quảng bá các sản phẩm của mình, đồng thời xây dựng thương hiệu Halal Brunei riêng với quy trình sản xuất, chế biến, đăng ký rất nghiêm ngặt. Hội nghị Thị trường Thực phẩm Halal Thế giới này cũng là một phần của nỗ lực chung đó. Theo nhiều nguồn tin, Brunei đã đầu tư hàng tỷ USD cho dự án phát triển thương hiệu Halal Brunei.
Brunei là một quốc gia hồi giáo nên nhu cầu phát triển ngành công nghiệp Halal là điều dễ hiểu. Song với xu thế phát triển của thị trường Hồi giáo cùng những cơ hội kinh doanh ấn chứa trong đó, nhiều nước phi đạo Hồi ở Đông Nam Á đã bắt đầu có nhiều chiến lược để thâm nhập, đẩy mạnh XK các sản phẩm Halal của mình.
Pitak Supanatakam, Giám đốc Trung tâm Kiểm nghiệm và Phát triển sản phẩm Halal (HDPTC) thuộc Ủy ban Đạo hồi Trung ương Thái Lan (CICOT) cho biết “Thái Lan đã xây dựng Tiêu chuẩn Halal của mình (THS 24000:2552) từ năm 2009 và dự kiến sẽ công bố tiêu chuẩn này trong năm nay, nhằm đảm bảo các nhà máy được chứng nhận vừa đáp ứng những yêu cầu về tôn giáo vừa đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm, trách nhiệm xã hội, môi trường vì nó được xây dựng dựa vào các tiêu chuẩn quốc tế như Codex, ISO 22000, ISO 22005:2007…”
Theo Pitak, hiện Thái Lan có khoảng 12.000 nhà máy, trong đó số được chứng nhận Halal là 2000. Dự kiến, khi tiêu chuẩn THS 24000:2552 có hiệu lực, các nhà máy thuộc nhóm “nguy cơ cao” sẽ phải hoàn tất việc áp dụng trong vòng 1 năm và nhóm “nguy cơ thấp” phải đạt được tiêu chuẩn này trong vòng 2 năm… Tháng 4/2010, phòng kiểm nghiệm sản phẩm Halal của HDPTC đã đi vào hoạt động để hỗ trợ triển khai tiêu chuẩn này.”
Đi trước Thái Lan một bước về công nghệ, Singapo đang sử dụng phần mềm quản lý quy trình chứng nhận Halal (e-halal system) trên web. Các công ty có thể gửi thông tin và đăng ký chứng nhận Halal tại trang web của Majlis Ugama Islam Singapura (Muis): http://www.muis.gov.sg/ehalalv2/login.aspx và chỉ trong vòng 2 tuần, kiểm định viên sẽ có mặt tại công ty để đánh giá và đưa ra các khuyến nghị. Nếu không có vấn đề gì, chỉ trong vòng 4 tuần là công ty nhận được thông báo (email hoặc sms) đến nhận chứng chỉ. Ngoài thị trường chứng nhận nội địa, hệ thống chứng nhận Halal của Singapo đã bắt đầu tiến ra thị trường thế giới, doanh nghiệp sản xuất tại nước ngoài hoàn toàn có thể được chứng nhận sản phẩm của mình tại Singapo.
Không nhanh như Thái Lan, Singapo, nhưng Philippin cũng bắt đầu có những động thái xây dựng và phát triển ngành công nghiệp Halal. Diễn giả Datu Tahir Lidasan Jr. (Philippin) cho biết “Ngày 18/2/2010, Tổng thống Phillippin đã ký ban hành luật thiết lập Ủy ban Quốc gia về Cộng đồng Hồi giáo Phillippin (NCMF) với nhiệm vụ thúc đẩy ngành công nghiệp Halal Philippin và chỉ định, quản lý đơn vị chứng nhận halal vì lợi ích của người Hồi giáo Philippin. ”
Tương laiTheo Ayman Hamed, các trung tâm tiêu thụ thực phẩm Halal lớn nhất thế giới ở Trung và Nam Á (175 tỷ USD)/năm chi cho thực phẩm Halal), châu Phi (115 tỷ USD), Trung Đông (111 tỷ USD), Đông Nam Á (95 tỷ USD) đủ lớn để ngành thực phẩm đầu tư và có lợi nhuận. Các trung tâm khác cũng khá tiềm năng là châu Âu (65 triệu USD), Nam Mỹ (15 tỷ USD) với mức thu nhập cao và thói quen sử dụng thực phẩm tiện dụng. Nhu cầu đối với sản phẩm Halal đang rất lớn nhưng chưa được đáp ứng bao nhiêu. Hiện nay, tại Mỹ, người Hồi giáo phải chi tới 16 tỷ USD/năm cho sản phẩm Kosher (Do Thái) do thiếu sản phẩm Halal.
Ayman khẳng định, có thể căn cứ vào mô hình phát triển của Kosher để thấy được tiềm năng cho sản phẩm Halal, cụ thể cách đây 4 năm, thị trường Kosher mới trị giá khoảng 100 triệu USD với 86.000 sản phẩm phục vụ 5-6 triệu người Do Thái. Đến nay, sản phẩm dán nhãn Kosher lên tới 125.000 sản phẩm, chiếm 50% số sản phẩm ở các siêu thị Mỹ.
Ngành chế biến thực phẩm đang đứng trước 6 xu thế chủ đạo: 1) Hữu cơ (thực phẩm không biến đổi gien, bền vững, tự nhiên…); 2) Sức khỏe (không gây béo phì, tiểu đường, dị ứng, an toàn, quản lý năng lượng,..); 3) Phù hợp lứa tuổi (cho người trẻ, người già, em bé), 4) Vừa vặn, thuận tiện (đúng suất ăn, dễ sử dụng); 5) Ở một nơi, ăn món ăn của nhiều nơi (món ăn, hương vị địa phương được toàn cầu hóa do xu hướng di cư, du lịch ngày càng tăng); 6) Sản phẩm Halal (Hồi giáo) và Kosher.
Điều đáng nói là trong 6 xu hướng đó, sản phẩm Halal có thể bao hàm các xu hướng kia, nhưng các xu hướng kia chưa chắc đã bao gồm Halal. Chính vì thế, nếu doanh nghiệp chọn Halal và bổ sung vào đó những yếu tố khác, họ có thể đạt tốc độ tăng trưởng rất lớn. Chẳng hạn, năm 2004 khi bệnh bò điên bùng phát, thực phẩm Kosher bán rất chạy bởi bò để giết thịt của họ không được phép ăn bất kỳ loại thức ăn nào không phải thực vật.
Theo ông Mohamed Nazir, Chủ tịch EHDA “Không chỉ người đạo Hồi mới sử dụng thực phẩm Halal mà số dân phi đạo Hồi chọn dùng loại thực phẩm này cũng ngày càng tăng.” Mặc dù “đạo Hồi” khiến nhiều người liên tưởng đến những điều không tốt, ví dụ như vụ khủng bố nhự ngày 11/9, vụ đánh bom ở London... làm liên lụy cả cách giết mổ trong Halal bị dè bỉu là vô nhân tính và độc ác. Thật ra, khoa học đã chứng minh, việc cắt tiết động vật để máu chảy hết rồi mới mổ theo cách làm của Halal là hợp vệ sinh, vì trong máu chứa nhiều chất độc, mặt khác cách làm này cũng giúp sản phẩm ngon hơn, tươi lâu hơn. Xu hướng sắp tới sẽ có rất nhiều siêu thị quay lại với thực phẩm Halal. Hiện nay đã có những siêu thị lớn ở Anh thậm chí còn có khu trưng bày riêng dành cho sản phẩm Halal.
“Những lời khuyên để thành công trên thị trường thực phẩm Halal - Hãy xây dựng thương hiệu Halal của mình, làm chủ chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị, hình thành một “hợp tác xã” hay một ủy ban Halal thế giới. Hãy đánh bóng thương hiệu Halal bằng những tiêu chuẩn hữu cơ, thương mại công bằng, quan tâm đến động vật và thân thiện môi trường”, Ayman Hamed nhấn mạnh
Tóm tắt chung về xu hướng thị trường thực phẩm Halal, ông ta nhận định: “Những sản phẩm hữu cơ, ngũ cốc nguyên chất, 100% calories, có bản sắc dân tộc, ăn liền, có omega 3 và antoxian, dễ mở và nhãn in rõ ràng sẽ là những sản phẩm của thời đại. Nhưng hơn hết, với sản phẩm là thực phẩm, mùi vị vẫn là yếu tố quan trọng nhất.”
Thanh Phương