Quy định của Liên minh châu Âu về việc chống khai thác thuỷ sản bất hợp pháp đòi hỏi Trung Quốc thống kê được và quản lý việc chứng nhận sản lượng tất cả nguyên liệu thủy sản có mục đích xuất khẩu sang EU.
Bài này giới thiệu nghiên cứu của Shelley Clarke (Traffic East Asia) về tình hình thương mại và truy xuất nguồn gốc sản phẩm thuỷ sản của Trung Quốc.
Sự phát triển của Trung Quốc, nền kinh tế lớn có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới đã ảnh hưởng đến tương lai của nhiều ngành công nghiệp trên toàn cầu.
Nước này cũng có vai trò quan trọng trong ngành thủy sản thế giới. Hiện nay, Trung Quốc là nhà xuất khẩu thuỷ sản đứng đầu thế giới, vượt xa các cường quốc khác như Pêru, Na Uy, Liên bang Nga, Mỹ, Thái Lan, Chi Lê…
Thủy sản nhập khẩu để chế biến tái xuất của Trung Quốc
Khó có thể xác định số lượng các loài thủy sản được nhập khẩu để chế biến và tái xuất khẩu ở Trung Quốc.
Bên cạnh đó, hệ thống mã hóa các sản phẩm thủy sản của nước này cũng cần được sửa đổi và bổ sung, đồng thời phải có sự phối hợp tốt hơn giữa nhiệm vụ giám sát an toàn thực phẩm của Cục Kiểm dịch và Thanh tra (CIQ) với trách nhiệm kiểm soát xuất nhập khẩu của Cục Hải quan Trung Quốc (CCA) để có thể dễ dàng nắm bắt thông tin về ngành thủy sản Trung Quốc.
Có đến 97% tổng nguồn nhập khẩu cá hồi, cá tuyết và cá ngừ cho Trung Quốc xuất phát từ 10 nước, trong đó riêng Liên bang Nga chiếm 57%. Nguyên liệu cá ngừ có phần tự chủ hơn nhờ các nguồn cung cấp từ tàu khai thác của Trung Quốc, nhưng phần cung cấp còn lại cũng không có tài liệu rõ ràng.
Nhìn chung, thông tin về sản lượng khai thác các loài thủy sản ở Trung Quốc còn thiếu. Qua khảo sát, đã có nhiều trường hợp công bố sai về xuất xứ và định dạng loài.
Ngoài ra, việc khai báo khối lượng nhập khẩu cũng chưa đúng hoặc thấp hơn thực tế.
Ngành công nghiệp chế biến tái xuất thủy sản của Trung Quốc chủ yếu các tỉnh Sơn Đông, Liêu Ninh, Quảng Đông, Chiết Giang và Phúc Kiến. Riêng Sơn Đông và Liêu Ninh đã chiếm trên 90% tổng NK cá hồi và cá tuyết, trong đó 10 nhà NK hàng đầu của hai tỉnh này chiếm hơn 30 % tổng NK.
Sơn Đông và Thiên Tân là hai khu vực chế biến cá ngừ chính của Trung Quốc, trong đó 34 % khối lượng là cá ngừ vây vàng. So với các ngành chế biến cá khác, hoạt động chế biến cá ngừ có tính riêng biệt và chuyên nghiệp hơn.
Một số nhà nhập khẩu cá nguyên liệu lớn nhất không có nhà máy chế biến mà là những công ty XNK tổng hợp, thường cung cấp hay phân phối thủy sản dưới danh nghĩa các nhà tái chế biến. Việc này tạo ra sự linh hoạt trong hệ thống phân phối cá nguyên liệu, nhưng gây nhiều khó khăn để truy xuất nguồn gốc (TXNG) thủy sản trong toàn bộ chuỗi quản lý, do nguyên liệu được chuyển qua tay nhiều thành phần khác trước khi đến các nhà máy chế biến.
Nguyên liệu thủy sản thuộc sở hữu của nhà chế biến hay không là một yếu tố quyết định cho việc áp thuế nhập khẩu.
Nguyên liệu thuộc sở hữu của nước ngoài sẽ không phải trả thuế khi thành phẩm được tái xuất. Nếu thuộc sở hữu của DN Trung Quốc, nguyên liệu sẽ bị đánh thuế 26% hoặc thấp hơn.
Công ty thương mại/công ty chế biến có đủ tiêu chuẩn được miễn thuế nếu họ có bộ hồ sơ thương mại sạch và nguyên liệu nằm trong kho ngoại quan.